Instalacja fotowoltaiczna z magazynem energii

Poznaj orientacyjne koszty

51 tys. fałszywych przekazów o energetyce, klimacie i OZE: Jak rodzą się teorie spiskowe?

51 tys. fałszywych przekazów o energetyce, klimacie i OZE: Jak rodzą się teorie spiskowe?

Teorie spiskowe dotyczące zmian klimatu, energetyki wiatrowej, sieci 5G czy samochodów elektrycznych mogą trafiać do portali, influencerów i mediów o dużym zasięgu. Raport przygotowany na zlecenie Centrum Współpracy i Dialogu Uniwersytetu Warszawskiego pokazuje, jak powstaje i rozprzestrzenia się dezinformacja naukowa w Polsce.

Dezinformacja w nauce i energetyce

Dezinformacja dotycząca nauki i technologii może wpływać na społeczne postrzeganie ważnych decyzji – od szczepień i leczenia po transformację energetyczną i politykę klimatyczną. Jej skuteczność nie wynika wyłącznie z pojedynczych fałszywych informacji. Istotne znaczenie ma również sposób ich rozpowszechniania, budowanie pozorów wiarygodności i wykorzystywanie istniejących obaw społecznych.

Temu zjawisku przyjrzeli się eksperci z Instytutu Monitorowania Mediów. Na zamówienie Centrum Współpracy i Dialogu UW opracowali raport „Dezinformacja naukowa w polskiej infosferze. Architektura, przykłady, źródła”. Analiza obejmuje okres od 1 listopada 2024 do 31 grudnia 2025 roku.

Ponad 51 tys. publikacji powiązanych z dezinformacją

Monitoringiem objęto ponad 1800 tytułów prasowych, 350 stacji radiowych i telewizyjnych, a także około 21 tys. portali internetowych oraz najważniejsze platformy społecznościowe. W analizowanym materiale zidentyfikowano ponad 51 tys. publikacji powiązanych z dezinformacją naukową. Autorzy wykorzystali zarówno metody jakościowe, jak i ilościowe. Wśród nich znalazły się modelowanie tematyczne, ekstrakcja słów kluczowych, analiza sieciowa z algorytmem Louvain oraz badanie ścieżek rozprzestrzeniania się przekazów.

Na tej podstawie wyróżniono główne obszary tematyczne dezinformacji: medycynę i zdrowie, klimat, energetykę oraz nowe technologie. Raport przedstawia również typologie narracji i opisuje mechanizmy, dzięki którym zmanipulowane treści docierają do coraz większej liczby odbiorców.

Jak dezinformacja trafia do masowego odbiorcy?

Autorzy raportu wyróżniają dwa podstawowe elementy konstrukcji dezinformacyjnych opowieści. Pierwszy to struktura narracyjna, czyli sposób budowania historii. Może ona przedstawiać określoną grupę jako oblężoną twierdzę, sugerować istnienie ukrytej prawdy albo wskazywać na tajemniczego architekta wydarzeń.

Drugi element stanowią ramy interpretacyjne, które nadają przekazowi określony sens. W analizowanych treściach pojawiały się między innymi motywy globalistycznego spisku, klimatycznego haraczu czy obrony tradycji. Istotna jest także droga, jaką takie informacje pokonują w internecie. Raport opisuje ją za pomocą trzech etapów.

  • Strefa cienia – zamknięte grupy w mediach społecznościowych, niszowe fora i serwisy, w których zmanipulowane treści powstają i zdobywają pierwszych odbiorców.
  • Pralnia informacji – organizacje, influencerzy i portale pseudoeksperckie, które nadają przekazowi pozory wiarygodności i pomagają mu dotrzeć poza pierwotną społeczność.
  • Amplifikacja – etap, w którym manipulacja trafia do mediów lub osób o dużym zasięgu i zaczyna docierać do masowego odbiorcy.

Zdaniem autorów raportu reakcja na dezinformację powinna nastąpić szybko. Szczególnie ważne są pierwsze cztery godziny od rozpoczęcia amplifikacji, kiedy zmanipulowany przekaz zaczyna zdobywać szeroki zasięg.

Farmy wiatrowe, sieć 5G i samochody elektryczne

Wśród analizowanych przykładów znalazły się narracje dotyczące energetyki i nowych technologii. Jedną z nich były twierdzenia, że farmy wiatrowe oraz maszty sieci 5G powodują poważne problemy zdrowotne u mieszkańców. Według raportu przekaz ten miał zasięg ogólnokrajowy, a jednocześnie przyczyniał się do lokalnych protestów przeciwko konkretnym inwestycjom.

Kolejny przykład dotyczył samochodów elektrycznych. W zmanipulowanych narracjach przedstawiano je jako wyjątkowo łatwopalne i znacznie trudniejsze do ugaszenia niż pojazdy spalinowe. W przekazie tym wykorzystywano również wątki polityczne, przedstawiając elektromobilność jako element narzucanej przez Unię Europejską, a szczególnie Niemcy, polityki klimatycznej.

W raporcie opisano także teorię spiskową dotyczącą amerykańskiego programu HAARP. Przypisywano mu możliwość sterowania pogodą i wywoływania ekstremalnych zjawisk meteorologicznych, a nawet wpływania na klimat. Narracja ta wpisywała się w szerszą opowieść o globalnym spisku.

Dezinformacja o zdrowiu i klimacie

Najczęściej występującym obszarem dezinformacji pozostawały medycyna i zdrowie. Jednym z analizowanych przykładów była teoria określana jako „plandemia”, według której pandemia COVID-19 została celowo wywołana przez światowe elity i koncerny farmaceutyczne w ramach planu depopulacji.

Raport zwraca również uwagę na przekazy dotyczące paracetamolu. W drugiej połowie 2025 roku pojawiły się twierdzenia o jego szkodliwym wpływie na ciężarne kobiety i rozwój płodu. Temat zyskał dodatkowy rozgłos po wypowiedziach prezydenta USA Donalda Trumpa.

W obszarze klimatu i energetyki manipulacje często wykorzystują istniejące obawy: dotyczące kosztów transformacji, bezpieczeństwa nowych technologii, ingerencji państwa w życie obywateli czy wpływu inwestycji na lokalne społeczności. Dzięki temu fałszywe lub wyrwane z kontekstu informacje mogą być przedstawiane jako potwierdzenie wcześniej przyjętych przekonań.

Sztuczna inteligencja może zwiększyć skalę manipulacji

Autorzy raportu wskazują, że dezinformacja naukowa staje się coraz bardziej uporządkowanym systemem oddziaływania na odbiorców. Ich zdaniem w kolejnych latach nie należy spodziewać się całkowitej zmiany tematyki fałszywych narracji. Większym wyzwaniem może być rozwój narzędzi cyfrowych, w tym sztucznej inteligencji.

Technologie te mogą ułatwiać tworzenie i personalizowanie przekazów, a także dostosowywanie ich do zainteresowań i obaw konkretnych grup. W efekcie rozpoznawanie manipulacji może stać się trudniejsze.

Zobacz też: Erupcja Etny a cele klimatyczne UE. Czy wulkany mogą emitować więcej, niż działalność człowieka?

Źródła: Proto.pl, IMM

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.