20 maja obchodzony jest ustanowiony przez ONZ Światowy Dzień Pszczół. Tego dnia warto poświęcić więcej uwagi owadom zapylającym. Tegoroczne hasło „Inspirujmy się naturą, by odżywiać nas wszystkich” przypomina, że tysiące dzikich gatunków zapylaczy odgrywa kluczową rolę w produkcji żywności i funkcjonowaniu ekosystemów. 

Owady wymierają osiem razy szybciej niż kręgowce, a biomasa owadów latających w niektórych regionach spadła o ponad 75%. Zrozumienie przyczyn kryzysu oraz wdrożenie skutecznych metod ochrony staje się  jednym z najważniejszych wyzwań środowiskowych. 

Znaczenie zapylaczy dla świata

W debacie publicznej dominuje przekaz o pszczołach miodnych, ale w samej Europie żyje ok. 2 000 gatunków dzikich pszczół, a obok nich pracują muchówki, motyle, chrząszcze i osy. Ta ogromna różnorodność jest niezbędna dla stabilności ekosystemów i rolnictwa – 70% najważniejszych gatunków uprawnych zależy bezpośrednio od pracy zapylaczy. 

Praca owadów zapylających ma wartość ekonomiczną, która w samej Unii Europejskiej jest wyceniana na co najmniej 5 miliardów euro rocznie. Bez dzikich zapylaczy, które często są bardziej efektywne niż pszczoła miodna, plony owoców mogłyby spaść o 40%, a warzyw o 16%, co znacząco wpłynęłoby na jakość i dostępność naszej diety.

Rój pszczół w centrum Krakowa. Zagrożenie czy naturalna migracja owadów?

Przyczyny kryzysu zapylaczy

Zapaść populacji zapylaczy wynika ze splotu wielu niekorzystnych dla nich czynników. Do najważniejszych przyczyn związanych z działalnością człowieka należą: 

• zmiany klimatyczne, które desynchronizują relacje między kwitnieniem roślin a aktywnością owadów,
• degradacja siedlisk przez intensywne rolnictwo i urbanizację, 
• nadużywanie pestycydów. 

Poważnym zagrożeniem jest pojawianie się gatunków inwazyjnych, takich jak szerszeń azjatycki czy ekspansja patogenów, np. roztoczy Varroa destructor. Innym, mało znanym, lecz istotnym problemem jest zjawisko „przepszczelenia” – nadmierne zagęszczenie uli hodowlanych sprawia, że pszczoły miodne wypierają dzikie gatunki z kurczących się zasobów nektaru i sprzyjają rozprzestrzenianiu się chorób wśród dzikich populacji.

W stronę większej ochrony

Unia Europejska podejmuje kroki prawne, by odwrócić trend spadkowy w populacji zapylaczy do 2030 roku. Jeszcze w 2026 roku w Polsce i innych krajach Europy zacznie obowiązywać ustandaryzowany monitoring dzikich pszczół, motyli i bzygów. 

Należy pamiętać, że ochrona nie zależy tylko od polityków. Każdy z nas może pomóc, sadząc rodzime rośliny kwitnące, rezygnując z pestycydów w ogrodach czy wystawiając poidła dla owadów. Proste gesty, takie jak rzadsze koszenie trawników czy pozostawianie fragmentów martwego drewna i odsłoniętej gleby, tworzą ważne miejsca do gniazdowania dla dzikich pszczół.

Zobacz też: Kosić czy nie kosić trawnik? Strategia mozaiki zmienia podejście do zieleni miejskiej 

Źródła: BeeLab UMCS, Strategia na rzecz bioróżnorodności 2030, Stowarzyszenie Otwarty Ogród

Fot. Canva 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.