Najnowsze dane Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) potwierdzają duże różnice w dostępie do infrastruktury kanalizacyjnej w kraju. Dokument wskazuje na powolny i nierównomierny rozwój sieci sanitarnych, podkreślając dystans dzielący obszary miejskie od wiejskich. Ponad połowa mieszkańców wsi wciąż nie posiada dostępu do zbiorczych systemów kanalizacyjnych. To jeden z kluczowych wskaźników zastoju w postępie inwestycji samorządowych w obszarze krajowych zasobów wodnych. 

Świadomy obywatel, opieszały samorząd

Analiza danych statystycznych za 2025 rok wskazuje na niepokojący zastój w rozwoju infrastruktury sanitarnej, który dotyka mieszkańców wsi. Autorzy raportu „Ochrona środowiska w 2025 r.” wskazali na znaczące różnice w stopniu skanalizowania kraju, zależne od charakteru obszaru zamieszkania. W miastach z oczyszczalni ścieków korzysta 94,6% ludności, co stanowi wzrost o 0,2 p.p. w porównaniu z 2024 rokiem. Tymczasem na terenach wiejskich dostęp do oczyszczalni miało 50,1% mieszkańców (rok wcześniej było to 49,3%). 

Dane te, opracowane przez Departament Rolnictwa i Środowiska GUS, stanowią kluczowy wskaźnik efektywności inwestycji samorządowych, a jednocześnie pokazują, że rozwój proekologicznych postaw mieszkańców wyprzedza tempo inwestycji infrastrukturalnych. W 2025 roku przeciętny mieszkaniec Polski wytworzył więcej odpadów komunalnych niż w latach ubiegłych, ale wzrosła przy tym skuteczność selektywnej zbiórki. W ubiegłym roku w Polsce zebrano łącznie 14,3 mln ton odpadów komunalnych, co stanowi wzrost o 0,8% w stosunku do 2024 roku. Na jednego mieszkańca przypadało średnio 381,6 kg zebranych odpadów komunalnych, a więc o 4,7 kg więcej niż rok wcześniej i prawie 25 kg więcej niż dwa lata temu. 

Zmianie uległa także struktura zbieranych odpadów – masa odpadów zebranych selektywnie wzrosła o 6,2%, osiągając poziom ponad 6,3 mln ton, podczas gdy ilość odpadów zmieszanych spadła o 3,1%. Pozytywnym trendem jest ograniczenie składowania – na wysypiska trafiło 28,2% wytworzonych odpadów, wobec 30,1% w roku poprzednim. Na koniec 2025 roku odnotowano również spadek liczby dzikich wysypisk o 27% w skali roku. Liczby te dowodzą, że polskie społeczeństwo dostrzega potrzebę ochrony środowiska i potrafi skutecznie działać. Barierą w pełnej ochronie środowiska pozostaje powolna modernizacja systemów kanalizacyjnych i oczyszczalni, za którą odpowiadają lokalne samorządy.

Narkotyki w ściekach rosną szybciej niż system oczyszczania. Kraków z rekordowym wzrostem metamfetaminy

Kontrasty w rozwoju infrastruktury

Utrzymujące się braki w sieci rurociągowej zmuszają znaczną część społeczeństwa do korzystania z rozwiązań indywidualnych. Zgodnie z raportem: „W związku z niewystarczająco rozwiniętą infrastrukturą kanalizacyjną, część mieszkańców nadal korzystała z przydomowych systemów do odprowadzania ścieków”. Na koniec 2025 roku liczba zbiorników bezodpływowych, powszechnie nazywanych szambami, wyniosła 2,1 mln i pozostała na tym samym poziomie, co w roku ubiegłym.

Dodatkowo dane wskazują na brak spadku liczby zbiorników oraz na większą intensywność ich obsługi. Ilość nieczystości ciekłych, które zostały odebrane i dostarczone do oczyszczalni lub stacji zlewnych, wzrosła z 45,0 hm³ w 2024 r. do 46,7 hm³ w 2025 roku. Może to świadczyć o skuteczniejszym nadzorze nad wywozem nieczystości z gospodarstw domowych, które nie są podłączone do sieci miejskiej czy gminnej lub o zwiększeniu ilości wytwarzanych ścieków. Jednocześnie, jak zaznaczają autorzy, odnotowano spadek liczby oczyszczalni ścieków komunalnych – z 3 250 do 3 242 rok do roku. Może to sygnalizować problemy z utrzymaniem już istniejącej infrastruktury, ale nie przesądza o pogorszeniu sytuacji. Spadek liczby oczyszczalni może wynikać z konsolidacji, modernizacji lub likwidacji niepotrzebnych obiektów. 

Niepokojącym parametrem ujętym w zestawieniu jest wzrost ilości ścieków odprowadzanych do środowiska, bez poddania ich procesom oczyszczania. W 2025 roku masa ścieków wymagających oczyszczenia, która nie trafiła do żadnej instalacji, wyniosła 151,8 hm³, co stanowi wzrost o blisko 4,5%. 

Problem przydomowych szamb w Polsce

Raport „Ochrona środowiska w 2025 r.” pokazuje więc, że polska ekologia rozwija się dwutorowo, a nowoczesność często kończy się na granicach dużych miast. Choć zaangażowanie społeczeństwa przynosi sukcesy – co widać po wyższym poziomie przetwarzania śmieci mimo ich większej produkcji – to samorządy wciąż mają bardzo wiele do zrobienia. 

Obecnie co drugi mieszkaniec wsi nie ma dostępu do sieci kanalizacyjnej, a ponad 150 hm³ nieoczyszczonych ścieków trafia do środowiska. Wdrożenie odpowiednich działań naprawczych powinno leżeć zarówno w obowiązku, jak i w interesie samorządów.

Zobacz też: Polska gospodarka wodna 2025: cyfryzacja na papierze, a rzeki wciąż pełne ścieków

Źródła: GUS 

Fot. Canva (Sergey Dolgikh) 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.