Petroglify tworzone przez ludzi od czasów prehistorycznych niszczeją pod wpływem ekstremalnych warunków klimatycznych. Wysokie temperatury, silne wiatry, erozja oraz opady deszczu przyspieszają degradację powierzchni skalnych. Archeolodzy ostrzegają, że zmiany klimatyczne stają się jednym z istotnych czynników degradacji dla dziedzictwa kulturowego.

Prehistoryczne ślady w Oazie Dachla

Jednym z najważniejszych obszarów badań archeologicznych na świecie jest Oaza Dachla, położona na Pustyni Zachodniej, około 350 km od Doliny Nilu. To miejsce, gdzie przez tysiąclecia krzyżowały się szlaki ludzi przemieszczających się między Afryką Północną, Saharą i doliną wielkiej rzeki. Archeolodzy zidentyfikowali tam około 350 stanowisk ze sztuką naskalną, obejmujących tysiące pojedynczych obrazów.

Najstarsze petroglify są datowane nawet na VI-V tysiąclecie p.n.e. Przedstawiają zwierzęta, sceny polowań, łodzie, ludzi oraz symbole związane z życiem dawnych społeczności. Na tych samych skałach znajdują się także późniejsze inskrypcje hieroglificzne, greckie, koptyjskie i arabskie.

Globalne archiwum klimatu. Earth’s Black Box w Australii ma monitorować działalność człowieka

Zjawiska pogodowe niszczą skały

Skały, na których znajdują się egipskie petroglify, przez tysiące lat podlegały naturalnym procesom erozji, jednak archeologowie zauważają, że obecnie tempo postępowania zniszczeń przyspieszyło. Jednym z głównych problemów są rosnące temperatury i coraz większe amplitudy dobowe. W ciągu dnia powierzchnia skał nagrzewa się do bardzo wysokich temperatur, a nocą gwałtownie się ochładza. Wielokrotne rozszerzanie i kurczenie się materiału prowadzi do powstawania mikropęknięć, które z czasem powodują odpadanie fragmentów skały.

Kolejnym zagrożeniem są silne pustynne wiatry, które przenoszą drobinki piasku i pyłu. Proces ten stopniowo wygładza powierzchnie skał i zaciera tysiącletnie rysunki. Istotną rolę odgrywają również opady – w regionach takich jak zachodnia część Egiptu deszcz przez wieki był niezwykle rzadki. Jednak zmieniający się klimat sprawia, że intensywne opady pojawiają się częściej, a woda staje się dodatkowym czynnikiem wpływającym na degradację zabytków – wnika w szczeliny skalne, przyspiesza erozję i może powodować wypłukiwanie fragmentów powierzchni z petroglifami.

Klimat zagrożeniem dla światowych zabytków

Globalne ocieplenie wpływa na zabytki i stanowiska archeologiczne na wszystkich kontynentach. Jednym z najbardziej znanych przykładów są lodowe mumie i artefakty odkrywane w wysokich górach. Topnienie lodowców w Alpach odsłania przedmioty pozostawione przez ludzi tysiące lat temu, ale jednocześnie przyspiesza ich degradację. Organiczne materiały, takie jak drewno, skóra czy tkaniny, które przez wieki były chronione w lodzie, po odsłonięciu szybko ulegają rozkładowi.

Podobny problem dotyczy stanowisk archeologicznych w Arktyce. W regionach takich jak Alaska, Grenlandia czy Syberia topnienie wiecznej zmarzliny odsłania dawne osady i szczątki zwierząt, ale jednocześnie powoduje ich degradację. Naukowcy szacują, że w Arktyce znajdują się tysiące stanowisk archeologicznych zagrożonych ociepleniem, topnieniem wieloletniej zmarzliny i erozją wybrzeży.

Poważnym zagrożeniem jest również podnoszenie się poziomu mórz. Według danych naukowych globalny poziom oceanów wzrósł od początku XX wieku o około 20 cm, a tempo tego wzrostu obecnie przyspiesza. Wśród zagrożonych miejsc wymienia się m.in. ruiny starożytnych miast nad Morzem Śródziemnym, stanowiska archeologiczne na wyspach Pacyfiku oraz zabytki w Wenecji, gdzie powodzie powodują degradację historycznej zabudowy.

Znikające dziedzictwo

Zmiany klimatu stanowią szczególne zagrożenie dla zabytków, ponieważ ich niszczenie jest procesem nieodwracalnym. W przypadku petroglifów nie da się odtworzyć oryginału – każdy ślad w skale jest unikatowym zapisem działalności człowieka sprzed tysięcy lat.

Dlatego archeolodzy kładą obecnie duży nacisk na dokumentację cyfrową. Skanowanie 3D, fotografie wysokiej rozdzielczości i dokładne pomiary pozwalają zachować przynajmniej cyfrowy zapis obiektów, które mogą w przyszłości zniknąć.

Zobacz też: Największy baobab na Madagaskarze obumiera. Naukowcy wskazują na skutki ekstremalnej pogody

Źródła: PAP, IPCC, UNESCO

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.