Wraz z ocieplaniem klimatu w Europie mogą nasilać się warunki sprzyjające pożarom, szczególnie w regionie Morza Śródziemnego. Nowe modelowanie pokazuje, że przyszła skala pożarów będzie zależeć nie tylko od temperatury i pogody, ale również od rozwoju społeczno-ekonomicznego i skuteczności zarządzania pożarami.

Skąd biorą się pożary?

Pożary lasów są wynikiem wielu czynników, m.in. temperatury, opadów, wiatru, wilgotności, sposóbu użytkowania terenu oraz działalności człowieka. W nowym badaniu przeprowadzonym przez Instytut Badań nad Wpływem Klimatu w Poczdamie wykorzystano kilka różnych podejść do modelowania pożarów. Naukowcy porównali prognozowaną średnią roczną w latach 2070-2100 z okresem odniesienia w modelowaniu 2000-2030. Badania uwzględniały dwa odmienne scenariusze przyszłości – SSP1-2.6, zakładający intensywne działania na rzecz ograniczenia emisji, oraz SSP3-7.0 – odpowiadający znacznie silniejszemu globalnemu ociepleniu.

Podziemne pożary torfowisk w Belgii. Ogień w High Fens może tlić się przez miesiące

Pogoda pożarowa

Najbardziej wyraźny wynik modelowania procesowego (model SPITFIRE) dotyczy tzw. pogody pożarowej, czyli warunków atmosferycznych ułatwiających powstawanie i rozprzestrzenianie się ognia. Według symulacji tego modelu, do końca stulecia sama pogoda pożarowa zwiększy roczną powierzchnię spaloną w całej Europie średnio o około 39% w scenariuszu niskich emisji (SSP1-2.6) oraz o 192% w scenariuszu wysokich emisji (SSP3-7.0), czyli niemal trzykrotnie.

W scenariuszu pesymistycznym (SSP3-7.0) ten wzrost aktywności pożarowej obejmie 55% narażonych regionów Europy, nawet przy utrzymaniu obecnego poziomu inwestycji w ochronę przeciwpożarową. W najbardziej dotkniętych miejscach – takich jak obszar Morza Śródziemnego, duża część Francji, Pireneje czy zachodnie Alpy – ten sam model wskazuje na lokalne skoki spalonej powierzchni od 200% do ponad 300%.

Rozwój społeczny może ograniczać liczbę pożarów

Innym analizowanym czynnikiem był Wskaźnik Rozwoju Społeczno-Gospodarczego (HDI). W jednym z modeli (BASE) wykazał on ograniczanie aktywności pożarowej. Oznacza to, że wraz z rozwojem cywilizacyjnym i rozbudową infrastruktury możliwe jest znaczne złagodzenie skutków zmian klimatycznych. Według symulacji rozwój i usprawnianie zarządzania pożarami pozwalają ograniczyć prognozowany wzrost powierzchni spalonej o 92% w scenariuszu ocieplenia o około 1,8 °C oraz o 72% w scenariuszu wysokich emisji i ocieplenia o około 3,6 °C.

Nie oznacza to jednak, że sam wzrost HDI automatycznie zmniejszy ryzyko pożarów, a zdaniem autorów kluczowe jest to, czy wyższy poziom rozwoju przełoży się na sprawne systemy zapobiegania pożarom, ich wykrywania i gaszenia. W warunkach niewielkiego lub umiarkowanego ocieplenia takie działania mogą częściowo równoważyć wzrost zagrożenia wynikający ze zmian klimatu.

576 tys. spalonych hektarów w Europie

Chociaż badania są oparte wyłącznie na spekulowanych modelach, sytuacja pożarowa w Europie, związana ze zmianami klimatycznymi, podkreśla pilną potrzebę działań. Według Europejskiego Systemu Informacji o Pożarach Lasów (EFFIS) tylko do połowy sierpnia 2026 roku na kontynencie spłonęło około 576 tys. hektarów, czyli obszar dwukrotnie większy od powierzchni Luksemburga. Ogień w szczególności dotknął krajów śródziemnomorskich, takich jak Hiszpania, Francja, Grecja, Portugalia i Chorwacja oraz doprowadził do największego w historii pożaru w Belgii. 

Chociaż zmiany klimatyczne mogą systematycznie pogarszać warunki atmosferyczne i sprzyjać tzw. pogodzie pożarowej, stopień przyszłego wzrostu spalonej powierzchni zależy w dużej mierze od krajowych systemów zarządzania pożarami. Ich skuteczność wczesnego wykrywania oraz zapobiegania rozprzestrzenianiu się ognia mogą znacząco wpłynąć na bezpieczeństwo ekosystemów w nadchodzących latach.

Zobacz też: Armatki śnieżne do gaszenia pożarów w Szwajcarii. Strażacy chcą wykorzystać zimową infrastrukturę do ochrony lasów

Źródła: Global Change Biology, EFFIS

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.