Ponad 684 tys. mieszkańców Krakowa mieszka na obszarze, na którym przekroczony jest nowy średnioroczny poziom dopuszczalny dwutlenku azotu. Dane te pojawiają się tuż po pierwszej turze przedterminowych wyborów prezydenta Krakowa, w której do drugiej tury przeszli Łukasz Gibała i Monika Piątkowska. Oboje zapowiadają zmiany w obowiązującej od początku 2026 roku Strefie Czystego Transportu.

Nowe dane o jakości powietrza w Krakowie

Na 204 km² Krakowa, czyli na 62% powierzchni miasta, średnioroczne stężenie dwutlenku azotu przekracza poziom dopuszczalny określony określony w nowych przepisach unijnych. Na tym obszarze mieszka ponad 684 tys. osób, czyli niemal 85% mieszkańców Krakowa. Dane pochodzą z dodatkowej rocznej oceny jakości powietrza Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska za 2025 rok.

Dwutlenek azotu (NO₂) jest jednym z zanieczyszczeń silnie związanych z emisjami z ruchu drogowego, zwłaszcza z silników wysokoprężnych. GIOŚ wskazuje, że w miastach ruch drogowy jest głównym źródłem tego zanieczyszczenia.

Ślad węglowy w cieniu referendum. Krakowska SCT jako walka o zdrowie czy konflikt klasowy?

Nowa norma w 2030 roku

Warto zaznaczyć, że obecnie obowiązujący w Unii Europejskiej średnioroczny limit dla NO₂ wynosi 40 µg/m³. Nowa dyrektywa dotycząca jakości powietrza obniża go jednak do 20 µg/m³, a państwa członkowskie powinny osiągnąć ten poziom do 1 stycznia 2030 roku.

W Krakowie problem z NO₂ jest widoczny także w pomiarach prowadzonych w poszczególnych punktach miasta. Podczas badań przeprowadzonych jesienią 2025 roku w 46 lokalizacjach w 44 z nich odnotowano stężenia wyższe od nowego unijnego limitu 20 µg/m³. W dziewięciu punktach przekroczona została również obecna norma 40 µg/m³.

Jednocześnie nowe dane GIOŚ pokazują, że obszar, na którym występują przekroczenia przyszłego limitu, jest znacznie większy niż najbardziej zanieczyszczone pojedyncze ulice – obejmuje 62% powierzchni Krakowa i zdecydowaną większość jego mieszkańców.

SCT działa od początku 2026 roku

W odpowiedzi na problem zanieczyszczenia drogowego Strefa Czystego Transportu zaczęła obowiązywać w Krakowie 1 stycznia 2026 roku. Obowiązujące przepisy przewidują też, że strefa może zostać zniesiona dopiero wtedy, gdy oceny jakości powietrza z trzech kolejnych lat nie wykażą przekroczenia dopuszczalnego poziomu dwutlenku azotu. 

SCT obejmuje niemal cały Kraków, z określonymi wyjątkami – w pierwszym okresie obowiązywania ograniczenia dotyczą przede wszystkim starszych samochodów. Dla samochodów benzynowych i LPG wymagany jest co najmniej rok produkcji 2005 lub norma Euro 4, natomiast dla diesli – rok produkcji 2014 lub norma Euro 6.

Gibała i Piątkowska w drugiej turze

W niedzielę 27 września odbyła się pierwsza tura przedterminowych wyborów prezydenta Krakowa. Według Państwowej Komisji Wyborczej ze wszystkich obwodów głosowania Łukasz Gibała otrzymał 36,38% głosów, a Monika Piątkowska – 29,91%. Frekwencja wyniosła 43,50% Oznacza to, że właśnie tych dwoje kandydatów zmierzy się w drugiej turze, zaplanowanej na 11 października. Co istotne, Strefa Czystego Transportu była jednym z tematów kampanii obojga kandydatów, a ich propozycje dotyczące jej przyszłości są zbliżone w jednym punkcie – oboje zapowiadają ograniczenie obecnego obszaru.

Według przedstawionego programu wyborczego Łukasz Gibała chce przeprowadzenia referendum w sprawie SCT oraz jej znacznego ograniczenia i złagodzenia zasad. Argumentuje to m.in. kosztami, jakie obecne wymagania mogą oznaczać dla osób posiadających starsze samochody.

Z kolei Monika Piątkowska opowiada się za utrzymaniem strefy, ale chce zmniejszyć jej podstawowy obszar do terenu wewnątrz drugiej obwodnicy. Poza tym obszarem dopuszcza możliwość rozszerzania SCT w przyszłości, ale po konsultacjach z mieszkańcami.

Co oznaczałoby zmniejszenie SCT?

Skutki obu propozycji zależałyby przede wszystkim od ostatecznych granic strefy oraz od tego, jakie pojazdy nadal byłyby objęte ograniczeniami. Jak podkreślają eksperci, nie można na podstawie samych deklaracji kandydatów określić konkretnego spadku lub wzrostu stężenia NO₂.

Komisja Europejska wskazuje jednak, że strefy niskoemisyjne mogą pomóc ograniczać emisje związane z transportem i pomagać miastom w osiąganiu norm jakości powietrza. Ich skuteczność zależy jednak od sposobu zaprojektowania i egzekwowania zasad.

W przypadku Krakowa znaczenie ma również rozkład przekroczeń. Skoro według dodatkowej oceny GIOŚ obszar przekroczeń nowego limitu NO₂ obejmuje 204 km², ograniczenie SCT do znacznie mniejszego obszaru oznaczałoby, że część mieszkańców terenów objętych przekroczeniami znalazłaby się poza strefą. Nowe dane GIOŚ pokazują, że skala obszaru wymagającego poprawy jest większa niż sama obecna granica najbardziej restrykcyjnych działań transportowych.

Zobacz też: NO₂ w warszawskiej SCT spadł o 18%. Co naprawdę wpłynęło na wyniki?

Źródła: PAP, GIOŚ, krknews.pl

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.