Instalacja fotowoltaiczna z magazynem energii

Poznaj orientacyjne koszty

560 km od COP31. Mieszkańcy walczą z elektrowniami węglowymi i zanieczyszczeniami

560 km od COP31. Mieszkańcy walczą z elektrowniami węglowymi i zanieczyszczeniami

Turcja jest gospodarzem tegorocznego szczytu klimatycznego COP31, podczas którego światowi przywódcy i negocjatorzy rozmawiają o ograniczaniu emisji i transformacji energetycznej. Tymczasem około 560 km od Antalyi, w okolicach miejscowości Çoğulhan, od dekad działają dwie duże elektrownie węglowe. Mieszkańcy skarżą się na zanieczyszczenie powietrza, a plany rozbudowy jednej z instalacji wywołały spór sądowy. 

Pierwszy szczyt klimatyczny w Turcji

COP31 odbywa się w Antalyi w dniach 9-20 listopada 2026 roku. Turcja po raz pierwszy jest gospodarzem konferencji klimatycznej ONZ, a jej przewodniczącym został minister środowiska, urbanizacji i zmian klimatu Murat Kurum. Jednym z głównych tematów spotkania jest przyspieszenie działań na rzecz transformacji energetycznej.

Kontrast między międzynarodową debatą a rzeczywistością części tureckich regionów jest jednak wyraźny. W prowincji Kahramanmaraş, w południowo-wschodniej części kraju, znajduje się kompleks elektrowni węglowych Afşin-Elbistan. W jego sąsiedztwie leży wieś Çoğulhan, otoczona infrastrukturą energetyczną i kopalniami węgla brunatnego, a odległość od Antalyi wynosi około 560 km.

Dwie elektrownie i dziesięciolecia wydobycia węgla

Historia kompleksu sięga lat 70. XX wieku, kiedy odkryto w tym regionie rozległe złoża węgla brunatnego. Surowiec, choć charakteryzuje się stosunkowo niską wartością energetyczną i wysoką zawartością zanieczyszczeń, stał się podstawą rozwoju lokalnej energetyki. Pierwsza elektrownia, Afşin-Elbistan A, rozpoczęła działalność w latach 80. W 2004 roku uruchomiono drugą instalację – Afşin-Elbistan B.

Wieś Çoğulhan znajduje się pomiędzy elektrowniami, a według relacji mieszkańców przytaczanych przez międzynarodowe media działalność zakładów od lat wpływa na jakość życia w okolicy. Problemem jest nie tylko emisja zanieczyszczeń z kominów, lecz także odkrywkowe wydobycie węgla, które ingeruje w lokalne środowisko, zasoby wodne i grunty rolne.

Skala problemu była przedmiotem analizy Human Rights Watch. Organizacja zbadała dane ze stacji monitoringu powietrza w Elbistanie oraz dane satelitarne z okresu od 2021 do połowy 2024 roku. Według jej ustaleń średnie stężenie pyłu PM2,5 w regionie przekraczało pięciokrotnie roczną wartość zalecaną przez Światową Organizację Zdrowia. Analiza wykazała również podwyższone stężenia dwutlenku siarki w pobliżu elektrowni i okolicznych miejscowości.

Mieszkańcy opowiadali badaczom o problemach oddechowych, chorobach układu krążenia i innych dolegliwościach, które wiązali z zanieczyszczeniem powietrza. Trzeba jednak zaznaczyć, że dostępne dane nie pozwalają przypisać wszystkich zgłaszanych zachorowań bezpośrednio działalności elektrowni. HRW zwracało też uwagę na niedostateczny dostęp do wiarygodnych danych zdrowotnych dotyczących lokalnej społeczności.

Sąd uchylił decyzję środowiskową

Kontrowersje dotyczą przede wszystkim elektrowni Afşin-Elbistan A, sprywatyzowanej w 2018 roku i należącej do grupy Çelikler Holding. Inwestor planował rozbudowę zakładu o dwie kolejne jednostki o łącznej mocy 688 MW. Oznaczałoby to znaczące zwiększenie możliwości produkcyjnych elektrowni. W grudniu 2024 roku tureckie ministerstwo środowiska wydało dla inwestycji pozytywną decyzję środowiskową. Przeciwko rozbudowie wystąpiły jednak organizacje społeczne i mieszkańcy, wskazując na niewystarczającą ocenę wpływu przedsięwzięcia na zdrowie ludzi oraz przyrodę.

Sprawa trafiła do sądu, a w lipcu 2026 roku Kahramanmaraş 4. Sąd Administracyjny uchylił decyzję środowiskową. W uzasadnieniu wskazano między innymi na braki w analizie oddziaływania inwestycji na zdrowie mieszkańców, zasoby wodne, grunty rolne i lokalny ekosystem. Zastrzeżenia dotyczyły również nieuwzględnienia łącznego wpływu rozbudowy elektrowni i zwiększonego wydobycia węgla. Tureckie ministerstwo środowiska odwołało się od wyroku, dlatego przyszłość inwestycji pozostaje niepewna. 

Klimatyczne deklaracje a rzeczywistość energetyczna

Sprawa Afşin-Elbistan pokazuje wyzwanie, przed którym stoją państwa organizujące międzynarodowe konferencje klimatyczne – deklaracje dotyczące ograniczania emisji muszą przekładać się na decyzje podejmowane we własnej polityce energetycznej.

Chociaż jeden kompleks elektrowni przesądza o całej polityce klimatycznej Turcji – pokazuje jak trudne może być odchodzenie od węgla w regionach, których gospodarka i energetyka przez dziesięciolecia były związane z wydobyciem oraz spalaniem tego surowca. W przypadku Afşin-Elbistan stawką jest nie tylko przyszłość planowanej rozbudowy, lecz także zdrowie mieszkańców i stan lokalnego środowiska. Podczas gdy w Antalyi trwają rozmowy o globalnej transformacji energetycznej, społeczność położona setki kilometrów dalej nadal mierzy się ze skutkami funkcjonowania węglowego kompleksu.

Zobacz też: Polska sprzedaje więcej węgla, niż wydobywa. Zapasy na kopalniach skurczyły się o połowę

Źródła: Le Monde, Bianet, UA News

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.