Zmiany w ustawie górniczej wchodzą w życie po wielomiesięcznym procesie legislacyjnym, który miał zaważyć na przyszłości sektora węgla kamiennego w Polsce. Przyjęte rozwiązania mają wesprzeć pracowników w zaplanowanym wygaszaniu kopalń za pomocą płatnych odpraw oraz urlopów. Będą miały również bezpośredni wpływ na finanse publiczne.

Nowelizacja ustawy górniczej od 2026 r.

Prezydent Karol Nawrocki podpisał nowelizację ustawy górniczej, która wprowadza szeroki pakiet osłon socjalnych dla pracowników sektora węgla kamiennego. Nowe przepisy przewidują m.in. urlopy górnicze oraz jednorazowe, nieopodatkowane odprawy w wysokości 170 tys. zł dla osób odchodzących z pracy w związku z likwidacją kopalń. Ustawa ma wejść w życie 1 stycznia 2026 roku i odegra kluczową rolę w zaplanowanych procesach restrukturyzacyjnych największych spółek górniczych w Polsce.

Barbórka w cieniu kryzysu: polskie górnictwo traci miliardy. Młodzi popierają czysty przemysł

Odprawy, urlopy i świadczenia socjalne

Nowelizacja ustawy górniczej, poza jednorazowymi odprawami, przewiduje również długie urlopy górnicze jako formę osłony socjalnej dla pracowników sektora, co podkreślają projektodawcy i analizy medialne. W praktyce pracownicy spółek objętych systemem wsparcia – w tym Polskiej Grupy Górniczej, Południowego Koncernu Węglowego czy Węglokoksu Kraj – będą mogli korzystać z nawet cztero- i pięcioletnich urlopów, podczas których otrzymują 80% wynagrodzenia (liczonego jak za urlop wypoczynkowy), bez obowiązku świadczenia pracy. To rozwiązanie ma złagodzić skutki wygaszania działalności zakładów wydobywczych i dać pracownikom czas na znalezienie nowego zatrudnienia lub na przekwalifikowanie się.

Nowelizacja nie obejmuje jednak wszystkich górników, co już teraz wywołuje napięcia w środowisku. Jednym z przykładów jest prywatne Przedsiębiorstwo Górnicze Silesia, którego pracownicy – mimo spełniania kryteriów – zostali wyłączeni z systemu urlopów górniczych i odpraw. Jak podkreśla Bogusław Ziętek, przewodniczący związku Sierpień 80, chodzi o niewielką grupę około 60 osób, a więc koszt objęcia ich ustawą byłby marginalny dla budżetu państwa. Brak równego traktowania pogłębia poczucie niesprawiedliwości wśród górników.

Wysokie koszty utrzymywania górników

Jednocześnie eksperci wskazują, że mechanizmy osłonowe dla górników są kosztowne i budzą dyskusje poza kręgami branżowymi. Według rządowych ocen realizacja programu wsparcia socjalnego i kosztów likwidacji kopalń w ciągu najbliższych dziesięciu lat może sięgnąć ponad 11 mld zł, z czego znaczną część pochłoną świadczenia dla pracowników oraz dotacje na procesy restrukturyzacyjne. Rząd podkreśla, że rozłożenie kosztów w czasie oraz stopniowe zamykanie pięciu kopalń w perspektywie dekady ma pozwolić uniknąć gwałtownych wstrząsów społecznych i gospodarczych, a jednocześnie utrzymać stabilność systemu energetycznego do momentu całkowitego odejścia od węgla energetycznego, planowanego na 2049 rok.

Zdaniem przedstawicieli związków zawodowych i części środowisk górniczych takie rozwiązania są konieczne, by proces transformacji energetycznej przebiegał w sposób sprawiedliwy społecznie i nie zostawiał pracowników bez zabezpieczeń. Krytycy zwracają jednak uwagę, że wysokie koszty urlopów i odpraw mogą obciążać publiczne finanse, a jednocześnie nie zapewniają gwarancji szybkiego powrotu do stabilnej pracy dla wszystkich korzystających z tych uprawnień.

Konieczność transformacji górnictwa

Polska pozostaje jednym z najbardziej uzależnionych od węgla krajów UE, a proces jego wygaszania powinien być prowadzony w sposób sprawiedliwy społecznie, co podkreślają zarówno rządowe strategie, jak i analizy organizacji międzynarodowych. Przykładowo, eksperci wskazują na potrzebę przekształcania węglowej gospodarki w niskoemisyjną infrastrukturę przemysłową oraz przekwalifikowanie pracowników i zagwarantowanie im miejsc pracy w nowym sektorze.

Udział węgla w produkcji energii systematycznie spada, podczas gdy energia z OZE rośnie. Tempo zmian wymaga jednak wzmocnienia i skoordynowanych decyzji politycznych. Sektor górniczy jednocześnie potrzebuje dziś wsparcia dla pracowników, jak i pilnej transformacji energetycznej, a jej powodzenie zależy od odpowiedniego połączenia środków socjalnych, inwestycji w nowe technologie oraz planowania strategicznego, tak aby regiony górnicze miały realne perspektywy rozwoju poza sektorem węglowym.

Zobacz też: Węgiel błękitny od PGG. Nowe paliwo ograniczy smog czy opóźni termomodernizację?

Źródła: PAP, wKatowicach.eu, PGG

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.