Zmiany w roślinności Europy nie nadążają za tempem ocieplenia klimatu – wynika z najnowszych badań. Naukowcy wskazują, że prowadzi to do powstawania tzw. długu klimatycznego, który może przyspieszyć przyszłe przekształcenia ekosystemów.

Klimat wpływa na roślinność

Międzynarodowy zespół badaczy, w tym naukowcy z Polski, przeanalizował tysiące danych dotyczących składu gatunkowego roślin w różnych częściach Europy. Badanie objęło ponad 6 tys. zestawień składu roślinności wykonywanych w odstępach od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu lat. Dzięki temu możliwe było porównanie, jak zmieniała się roślinność od Irlandii po Ukrainę i od Norwegii po Hiszpanię.

Piąty najcieplejszy styczeń w historii. Dane Copernicusa pokazują klimatyczny paradoks

Dług klimatyczny roślin

Analiza pokazała, że choć skład gatunkowy roślin rzeczywiście się zmienia, proces ten przebiega wolniej niż wzrost temperatur. W praktyce oznacza to, że wiele gatunków nadal funkcjonuje w warunkach, które nie odpowiadają już ich optymalnym wymaganiom klimatycznym. To właśnie ta różnica określana jest jako dług klimatyczny.

Zjawisko to sugeruje, że w przyszłości zmiany mogą przyspieszyć, gdy rośliny zaczną nadrabiać zaległości – czyli przemieszczać się lub ustępować miejsca innym gatunkom bardziej dostosowanym do cieplejszego klimatu. Tempo tych procesów nie będzie jednak jednakowe i zależy od lokalnych warunków środowiskowych.

Górskie ekosystemy zmieniają się najszybciej

Badacze zauważyli też istotne różnice między typami ekosystemów. Najszybciej zmienia się roślinność w górach – nawet pięciokrotnie szybciej niż w lasach czy na łąkach. Wynika to m.in. z ograniczonych możliwości migracji gatunków zimnolubnych, które nie mają dokąd uciec przed rosnącymi temperaturami. 

Na łąkach dominującym procesem jest ekspansja gatunków ciepłolubnych, natomiast w lasach zmiany są bardziej złożone i obejmują zarówno zanikanie gatunków chłodnolubnych, jak i pojawianie się nowych. Naukowcy podkreślają, że na te procesy wpływają nie tylko temperatury, ale również sposób użytkowania ziemi, stan gleby, poziom zanieczyszczeń oraz zmiany w opadach.

Roślinność w Polsce

W Polsce obserwowane procesy wpisują się w szersze europejskie trendy. W górach, zwłaszcza w Tatrach i Karkonoszach, naukowcy od lat notują stopniowe ustępowanie gatunków wysokogórskich, które nie mają możliwości migracji na wyższe wysokości. Z kolei na nizinach coraz częściej pojawiają się rośliny ciepłolubne, dotąd charakterystyczne dla południowej Europy. Badania prowadzone m.in. przez Uniwersytet Warszawski i inne krajowe ośrodki wskazują, że tempo tych zmian w Polsce również nie nadąża za wzrostem temperatur. Dodatkowo na dynamikę przemian wpływają czynniki takie jak intensywne rolnictwo, fragmentacja siedlisk oraz presja urbanizacyjna.

Wyniki badań pokazują, że europejskie ekosystemy znajdują się w okresie przejściowym, a ich obecny stan nie odzwierciedla jeszcze w pełni zmian klimatycznych. Powstający dług klimatyczny oznacza ryzyko gwałtownych przekształceń w przyszłości, co może wpłynąć na bioróżnorodność i stabilność środowiska. To kolejny sygnał, że skutki ocieplenia klimatu są bardziej złożone i rozciągnięte w czasie niż może się wydawać.

Zobacz też: Turystyka „ostatniej szansy”. Topniejące lodowce przyciągają coraz więcej turystów

Źródła: Nauka w Polsce, ZPE.gov.pl 

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.