Smog w Polsce nie rozkłada się równomiernie – tworzy wyraźne strefy, które nie pokrywają się z granicami administracyjnymi. Nowe badania pokazują, że skuteczna walka z zanieczyszczeniem powietrza wymaga podejścia regionalnego, dostosowanego do warunków topograficznych i meteorologicznych.

Strefy smogowe w Polsce

Analiza opublikowana w czasopiśmie PLOS One zawierająca miliony pomiarów pyłów PM10 i PM2,5 z ostatnich lat potwierdza wcześniejsze obserwacje dotyczące regionalnego zróżnicowania. Zamiast skupiać się na pojedynczych miastach czy województwach, naukowcy wskazują na istnienie większych obszarów – stref smogu – które mają wspólne cechy środowiskowe i emisyjne. To podejście może znacząco wpłynąć na sposób planowania działań antysmogowych. Wyniki pokazują kilka głównych makroregionów:

• Górnośląski obszar przemysłowy – jeden z najbardziej zanieczyszczonych regionów, ze względu na przemysł i gęstą zabudowę
• Południowe wyżyny i kotliny – obejmujące m.in. Małopolskę i Podkarpacie
• Południowe obszary górskie i podgórskie – gdzie smog „zatrzymuje się” w dolinach
• Centralna strefa przejściowa – umiarkowane, ale wciąż istotne poziomy zanieczyszczeń
• Północne niziny i pojezierza – relatywnie czystsze powietrze, choć nie wolne od problemów

Smog w uzdrowiskach. Raport NIK ujawnia wieloletnie przekroczenia norm

Skąd biorą się zanieczyszczone obszary?

Na powstawanie stref smogu wpływa kilka kluczowych czynników. Najważniejszym z nich są źródła emisji, przede wszystkim emisja związana z ogrzewaniem domów. W regionach, gdzie wciąż dominują stare piece, poziom zanieczyszczeń jest wyraźnie wyższy. Problem potęgują również emisje przemysłowe oraz transport, szczególnie w dużych aglomeracjach.

Istotną rolę odgrywa także ukształtowanie terenu. W dolinach i kotlinach zanieczyszczenia mają ograniczoną możliwość rozpraszania się, co prowadzi do ich kumulacji. Dobrym przykładem jest Kraków, gdzie specyficzne położenie sprzyja zatrzymywaniu smogu. W takich miejscach nawet niewielkie emisje mogą prowadzić do poważnych epizodów zanieczyszczenia powietrza.

Nie bez znaczenia są również warunki pogodowe. Zimą dni bezwietrzne oraz inwersje temperatury mogą zatrzymywać zanieczyszczenia przy powierzchni ziemi. W efekcie smog może utrzymywać się przez wiele dni.

Kluczem podejście regionalne

Wnioski z badań są jednoznaczne – walka ze smogiem w Polsce wymaga odejścia od myślenia w kategoriach granic administracyjnych. Kluczowe staje się podejście regionalne, uwzględniające rzeczywiste wzorce rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń. Tylko skoordynowane działania, dopasowane do lokalnych warunków, mogą przynieść trwałą poprawę jakości powietrza.

Zobacz też: Smog w całym kraju! Gdzie utknęło Czyste Powietrze, czyli program wymiany kotłów?

Źródła: Smoglab, PLOS One

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.