Za kilka godzin Estadio Azteca stanie się sercem świata, a jupitery rozświetlą murawę, na której Meksyk podejmie RPA w meczu otwarcia Mistrzostw Świata 2026 w piłce nożnej. Jednak za olśniewającą fasadą stadionów, które będziemy oglądać na transmisjach, kryje się rzeczywistość kraju pełnego sprzeczności, gdzie potężny potencjał naturalny zderza się z kruchą infrastrukturą.

Współczesne złoto Azteków

Meksyk to kraj, który – jak pisał jeden z przedstawicieli polskiej Wielkiej Emigracji i powstaniec listopadowy – ma wszystko, co potrzeba, by być najbogatszym na świecie: złoto, słońce i żyzną ziemię. Brakuje mu tylko pokoju i porządku, by inżynierowie mogli budować, a nie wciąż naprawiać to, co zniszczyły kolejne rewolucje. Obecnie choć jest stosunkowo stabilny politycznie i nie prowadzi wojen, to wciąż uważany jest za kraj o podwyższonym ryzyku ze względu na wysoką przestępczość zorganizowaną. Kibice, którzy przyjechali z okazji mundialu, nie powinni się jednak obawiać – w popularnych regionach turystycznych jest bezpiecznie, a na czas imprezy środki ostrożności służb porządkowych zostały zwiększone. 

Po blisko dwustu latach Meksyk dalej może zachwycać skalą bogactwa i możliwości. Nowym „złotem” tego kraju jest słońce – twierdzą eksperci energetyczni. Kraj ten należy do globalnej czołówki państw o doskonałych warunkach dla fotowoltaiki, gdzie średni dzienny potencjał generacji energii (PVOUT) przekracza 4,5 kWh/kWp z każdego 1 kWp zainstalowanej mocy. Dla porównania, w Polsce jest to średnio od 2,6 do 3,0 kWh/kWp. Szacuje się, że Meksyk musiałby przeznaczyć zaledwie 0,1% swojego terytorium na farmy słoneczne, aby w pełni pokryć swoje całkowite roczne zapotrzebowanie na energię elektryczną. 

Mimo znakomitych warunków do rozwoju energetyki opartej na fotowoltaice, odnawialne źródła energii wciąż stanowią zaledwie ułamek krajowego miksu generacji. Udział farm słonecznych w generacji energii elektrycznej wynosił 6,2% w 2024 roku. Oznacza to, że klimatyzacja w obiektach stadionowych oraz systemy chłodzenia, chroniące kibiców przed upałem, będą napędzane w większości za pomocą spalania paliw kopalnych. Fakt ten, a także inne czynniki, jak rozproszenie geograficzne miast gospodarzy i skala wydarzenia, ma według analiz naukowców sprawić, że tegoroczny Mundial będzie wydarzeniem o rekordowym koszcie środowiskowym. 

Mundial 2026 może być rekordowo emisyjny. Szacunki mówią o 7,8 mln ton CO₂

Meksykańska sieć na granicy wytrzymałości

Meksykański miks energetyczny jest silnie uzależniony od paliw kopalnych – większość, bo aż 62% energii elektrycznej pochodzi ze spalania gazu ziemnego. Dodatkową kwestią wpływającą na bezpieczeństwo energetyczne jest fakt, że od 2015 roku Meksyk stał się importerem netto surowców energetycznych, co wynika z drastycznego spadku krajowego wydobycia. Blisko 74% gazu ziemnego jest importowane rurociągami od jednego dostawcy – z USA. Jak donosi branżowa prasa meksykańska – w przypadku jakichkolwiek zakłóceń w dostawach, rezerwy strategiczne gazu wystarczą na mniej niż trzy dni.

Krajowa sieć przesyłowa w ojczyźnie kaktusów jest porównywana przez ekspertów do kolosa na glinianych nogach. Ponad 60% linii pracuje na granicy możliwości technicznych, a w okresach szczytowego zapotrzebowania, gdy miliony klimatyzatorów walczą z upałem, rezerwy operacyjne systemu spadają do krytycznego poziomu 3% – czyli połowy wymaganego prawem minimum bezpieczeństwa. Oznacza to, że podczas mundialu może dojść do zakłóceń w dostawach energii podobnych do tych, które doświadczyli mieszkańcy południowego wschodu kraju. Niedawne blackouty na Jukatanie, w Campeche i Quintana Roo dotknęły 2,2 miliona osób.

Dodatkowo meksykańska Federalna Komisja Energii Elektrycznej (CFE), przedsiębiorstwo będące wyłącznym dostawcą energii elektrycznej dla prawie 100 milionów klientów, zmaga się z ogromnym zadłużeniem. W 2024 roku osiągnęło ono poziom 490 mld pesos, co sparaliżowało funkcjonowanie firmy odpowiedzialnej za wytwarzanie, przesył, dystrybucję i sprzedaż prądu. Koszty obsługi długu, wahania cen gazu ziemnego oraz straty kursowe wynikające z osłabienia rodzimej waluty sprawiły, że nie tylko nowe inwestycje zostały wstrzymane, ale również brakowało środków na sfinansowanie bieżących napraw.

Transformacja energetyczna Meksyku

W obliczu tych wyzwań administracja prezydent Meksyku, Claudii Sheinbaum – pierwszej kobiety na tym stanowisku, wprowadziła radykalne reformy, mające na celu odzyskanie kontroli nad sektorem. Kluczowym filarem jest nowa ustawa LESE (Ley del Sector Eléctrico), mająca odwrócić skutki dekady liberalizacji rynku. W ten sposób państwowa Federalna Komisja Energii Elektrycznej przestała być „produktywnym przedsiębiorstwem państwowym”, czyli firmą nastawioną na zysk i konkurencję rynkową z innymi podmiotami, a stała się „przedsiębiorstwem publicznym” o misji społecznej. 

Rząd wciąż deklaruje ambicję osiągnięcia 45% udziału czystej energii do 2030 roku. Wymaga to jednak dodania ponad 30 GW nowych mocy z wiatru, słońca, wody i geotermii, a nowa polityka Sheinbaum budzi obawy o tempo modernizacji. Rygorystyczne zasady, wprowadzone by ustabilizować sieć, sprawiły, że nowe projekty OZE o mocy powyżej 0,7 MW muszą posiadać własne magazyny energii (BESS). Ma to zapobiec stratom energii, ale jednocześnie znacząco zwiększa koszt instalacji, co może negatywnie wpłynąć na tempo transformacji energetycznej. 

Oglądając mecze rozgrywane w pełnym blasku energochłonnych jupiterów, warto mieć na uwadze drugie oblicze Meksyku, w którym prawie 5 mln gospodarstw domowych wciąż żyje w ubóstwie energetycznym. Dla nich tempo modernizacji kraju ma duże znaczenie, bo bezpośrednio wpływa na standard życia – brak dostępu do nowoczesnych źródeł energii oznacza konieczność przygotowywania posiłków w piecach na drewno oraz brak oświetlenia po zmroku. Odpowiedzią prezydent Sheinbaum na potrzeby tej grupy społecznej ma być program „Techos Solares para el Bienestar” (pol. Fotowoltaika dla dobrobytu), który zakłada instalację darmowych systemów solarnych na dachach najuboższych obywateli. Celem ma być nie tylko obniżenie rachunków, ale przede wszystkim zapewnienie „sprawiedliwości energetycznej” dla tych, których system przez dekady pomijał. 

Dlaczego warto kibicować Meksykowi?

Brak biało-czerwonej kadry piłkarskiej na Mundialu rozgrywanym w Ameryce Północnej sprawił, że polscy kibice stanęli przed dylematem, kogo wspierać. Niezależnie od tego, czy na boisku zamierzamy trzymać kciuki za ekipę gospodarzy, warto kibicować temu krajowi na polu jego transformacji energetycznej. Prawdziwym triumfem każdego kraju może być nie tylko zwycięstwo w wielkim finale piłkarskiej imprezy, ale także walka o sprawiedliwość energetyczną, która ma realny wpływ na miliony ludzkich istnień. Z tego powodu warto życzyć, by upalne słońce, na które narzekają zawodnicy reprezentacji obecnych na miejscu, stało się jednym z filarów miksu energetycznego Meksyku. 

Zobacz też: Mistrzostwa Świata 2026 zagrożone zmianami klimatu. Czy piłka nożna przeniesie się na zimę?

Źródła: gob.mx, IEA, weforum.org, imco.org.mx, Mexico Business News, elindependiente.mx, atlanticcouncil.org, ambito.com

Fot. AI (Nano Banana) /  Canva (Daniel Fabian, moonlabs) 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.