Substancja DEET, czyli najpopularniejszy składnik preparatów odstraszających komary, od dekad uchodzi za standard w ochronie przed owadami. Najnowsze badania sugerują jednak, że w określonych warunkach komary mogą nie tylko ignorować jego działanie, ale wręcz kojarzyć jego zapach z obecnością potencjalnego żywiciela.

Jak działa DEET?

Powszechnie stosowana substancja syntetyczna DEET to jedna z najczęściej stosowanych substancji syntetycznych przeciwko owadom – jest stosowana w preparatach ochronnych od lat 50. XX wieku. Jej popularność wynika z wysokiej skuteczności, stosunkowo niskiego kosztu oraz długiego czasu działania, sięgającego kilku godzin. Mimo tego naukowcy wciąż nie mają pełnej pewności, jak dokładnie działa – czy blokuje receptory zapachowe komarów, działa toksycznie, czy może wpływa na ich zachowanie w bardziej złożony sposób.

Inwazja mrówek w polskich domach. Jak pozbyć się owadów bez użycia chemii?

Komary uczą się zapachu DEET?

Badanie opublikowane w Journal of Experimental Biology wskazuje, że mechanizm działania tej substancji może mieć również skutek behawioralny. Naukowcy przeprowadzili eksperyment, w którym komary były wielokrotnie wystawiane na kontakt z DEET w trakcie picia krwi. Wyniki okazały się zaskakujące – owady, które nauczyły się kojarzyć DEET z dostępem do pożywienia, później wykazywały większą skłonność do prób ukłucia nawet w obecności środka odstraszającego. W jednym z testów około 50% takich komarów próbowało ukąsić rękę pokrytą preparatem, podczas gdy wcześniej nietrenowane owady unikały jej całkowicie.

Co istotne, jeśli kontakt z DEET następował przed skojarzeniem go z posiłkiem, komary nadal unikały substancji. Sugeruje to, że kluczową rolę może odgrywać uczenie się i pamięć owadów, a nie tylko ich reakcje biologiczne. Naukowcy podkreślają jednak, że eksperymenty prowadzono w warunkach laboratoryjnych, a ich wyniki nie muszą wprost przekładać się na realne zachowanie owadów.

Alternatywne sposoby ochrony

W obliczu niepewności co do skuteczności części środków owadobójczych, rosnącą popularność zyskują metody naturalne. Choć zwykle nie są one tak silne jak substancje chemiczne, mogą znacząco zmniejszyć ryzyko ukąszeń, szczególnie przy ich łączeniu.

Do najczęściej stosowanych naturalnych metod należą olejki eteryczne – m.in. lawendowy, eukaliptusowy, goździkowy czy z trawy cytrynowej. Ich intensywny zapach maskuje naturalne sygnały człowieka, takie jak pot czy kwas mlekowy, utrudniając komarom lokalizację celu.

Skuteczne są także rośliny odstraszające owady, w tym lawenda, mięta, bazylia i kocimiętka, które mogą ograniczać aktywność komarów w otoczeniu domu lub ogrodu. Ważną rolę odgrywa również ubiór – jasne, przewiewne ubrania oraz unikanie silnego przegrzania organizmu zmniejszają atrakcyjność człowieka dla owadów.

Kluczem łączenie metod

Nowe dane pokazują, że nawet najlepiej przebadane środki ochrony mogą działać w sposób bardziej złożony, niż zakładano. DEET wciąż pozostaje jednym z najskuteczniejszych składników preparatów na komary, jednak jego działanie może być powiązane ze zmianami behawioralnymi u owadów.

Dlatego najbezpieczniejszym podejściem pozostaje łączenie metod – sprawdzonych preparatów, naturalnych środków oraz prostych zasad ochrony środowiskowej.

Zobacz też: Powietrze w domu nawet 10 razy gorsze niż na zewnątrz. Co naprawdę robią odświeżacze?

Źródła: National Geographic, Smithsonian Magazine

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.