Nowe badania satelitarne nad transparentnością sektora górniczego wykazały, że duża część wykopalisk nie jest zarejestrowana w oficjalnej bazie. W tym celu powstał projekt monitorowania działalności wydobywczej na skalę globalną dzięki zdjęciom z kosmosu i systemowi AI.

Surowce energetyczne a środowisko

Globalna transformacja energetyczna zmierza do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych, by opóźnić postępujące zmiany klimatyczne. Aby to osiągnąć, kraje inwestują w niskoemisyjne rozwiązania, takie jak energia odnawialna i elektryfikacja transportu. W związku z tym konieczne jest odpowiednie zabezpieczenie energetyczne w postaci surowców, takich jak lit wykorzystywany w akumulatorach pojazdów elektrycznych oraz miedź – stosowana w panelach słonecznych i turbinach wiatrowych. Przerwy w łańcuchach dostaw lub deficyt tych surowców może skutkować destabilizacją sektora energetycznego i zahamowania działań na rzecz ochrony klimatu.

Dlaczego metale ziem rzadkich są niezbędne dla OZE? Wpływ ograniczeń eksportowych Chin

Brak danych o niektórych wykopaliskach

Według badania z 2022 roku, opublikowanego w czasopiśmie Nature, ponad połowa zasobów mineralnych wykorzystywanych w transformacji energetycznej znajduje się na terenach zamieszkiwanych przez ludność tubylczą oraz rolników, którzy prowadzą działalność na własne potrzeby. Zespół badaczy zauważył duże luki w obecnych danych na temat tego, gdzie i w jakich ilościach wydobywa się minerały na całym świecie, co może oznaczać, że działalność sektora wydobywczego nie jest w pełni transparentna. Naukowcy porównali ze sobą globalne zdjęcia satelitarne z obszaru 120 tys. km² z bazą danych S&P Capital IQ Pro dotyczącą produkcji górniczej. Wyniki wskazywały, że ponad połowa obszarów górniczych zidentyfikowanych na zdjęciach z kosmosu nie miała odpowiadających im danych produkcyjnych w oficjalnych rejestrach. 

Zespół badawczy postanowił wykorzystać tę technologię i uruchomić projekt będący częścią finansowanej przez Unię Europejską inicjatywy Mine the Gap. Celem jest utworzenie narzędzia monitorującego sektor wydobywania surowców oraz promowanie przejrzystości w branży górniczej.

Projekt monitorowania górnictwa

Informacje gromadzone przez realizatorów projektu pozwalają nie tylko zliczenie kopalń i ocenę ich lokalnego wpływu, ale również umożliwiają uzyskanie wyraźniejszego obrazu tego, gdzie znajdują się największe zagrożenia środowiskowe i społeczne, poprzez śledzenie użytkowania gruntów wokół wykopalisk, wytwarzania odpadów i oznak degradacji środowiska. Zbieranie tych danych umożliwia szereg satelitów, w tym obrazy multispektralne, radary i czujniki hiperspektralne wybrane ze względu na ich globalny zasięg i dokładność. Następnie do skanowania tych obrazów zostanie użyta sztuczna inteligencja, która uczy się identyfikować i śledzić potencjalne problemy w miarę rozwoju projektu.

Transparentność sektora górniczego

Dotychczasowe próby opracowania globalnej mapy górnictwa surowców mineralnych, istotnych w transformacji energetycznej, oraz identyfikacji obszarów o najwyższej bioróżnorodności napotykały na poważne ograniczenia. Choć podejmowano wysiłki w celu uzupełnienia luk w danych dotyczących światowej produkcji górniczej, nie pozwalały one na dokładne udokumentowanie działalności małoskalowej i rzemieślniczej, często nieobjętej regulacjami. 

We wrześniu Międzynarodowa Rada Górnictwa i Metali (ICMM) uruchomiła globalną bazę danych dotyczących górnictwa, uznawaną za najbardziej kompleksowe źródło informacji tego typu, obejmującą ponad 15 000 aktywnych obiektów w 151 krajach. Nie uwzględnia jednak nieformalnych miejsc wydobywczych, chociaż ich wpływ na społeczeństwo i środowisko jest znaczący. Pomimo rosnącej presji na branżę górniczą, eksperci wskazują, że kluczowe dla ograniczenia szkód wyrządzanych przez górnictwo będą zmiany strukturalne i prawne. 

Polskie górnictwo w kryzysie

W Polsce, sektor górnictwa węgla kamiennego zmaga się z poważnymi trudnościami finansowymi. W pierwszej połowie 2025 roku straty netto sektora wyniosły 4,06 miliarda złotych, a prognozy wskazują na konieczność dopłat z budżetu państwa w wysokości około 9 miliardów złotych w 2025 roku. 

W odpowiedzi na te wyzwania rząd przygotowuje nowelizację ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, która ma na celu uregulowanie procesu wygaszania kopalń oraz wprowadzenie systemu osłon dla pracowników, w tym świadczeń takich jak urlopy górnicze i odprawy pieniężne.

Zobacz też: Nowelizacja ustawy górniczej. Większe odprawy, urlopy i nowe zasady likwidacji kopalń

Źródła: Climate Home News, Whole Life Carbon, Komisja Europejska, gov.pl 

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.