Dla większości osób zapach chloru na pływalni jest synonimem bezpieczeństwa i czystości. Jednak nauka rzuca nowe światło na ten letni aromat, wskazując, że to, co czujemy, nie jest czystym chlorem, lecz efektem jego reakcji z zanieczyszczeniami organicznymi, takimi jak pot czy mocz. Powstające w ten sposób produkty uboczne dezynfekcji są przedmiotem intensywnych debat medycznych, dzieląc badaczy w kwestii ich realnego wpływu na rozwój astmy i chorób skóry. 

Skąd bierze się zapach chloru na basenie?

Korzyści z aktywności fizycznej w wodzie są bezsporne, jednak zrozumienie mechanizmów chemicznych zachodzących nad lustrem wody jest kluczowe dla minimalizacji potencjalnego ryzyka. Głównym problemem w zamkniętych basenach nie jest sam chlor gazowy, lecz chloraminy, czyli związki powstające, gdy środki dezynfekujące reagują z potem, moczem, kosmetykami i innymi zanieczyszczeniami wnoszonymi do wody. W szczególności wskazuje się na związek o nazwie trichloramina (trójchlorek azotu). 

Jest to gaz lotny, cięższy od powietrza, który gromadzi się bezpośrednio nad powierzchnią wody, dokładnie w strefie oddechowej pływaków. Ma on potencjał drażniący, a długotrwałe wdychanie tych oparów może prowadzić do problemów z układem oddechowym, takich jak astma czy przewlekłe zapalenie spojówek.

Charakterystyczny „zapach chloru”, który można błędnie utożsamiać z wysoką sterylnością, jest sygnałem ostrzegawczym dotyczącym niskiego poziomu higieny oraz nagromadzenia toksycznych związków w obiekcie. Im mocniejszy aromat na hali basenowej, tym gorsza jest wydajność systemu wentylacji, który powinien usuwać te ciężkie, szkodliwe gazy znad samej tafli wody. 

Warto pamiętać, że jeśli zauważysz rażące zaniedbania higieniczne na basenie, sytuację można zgłosić do Głównego Inspektoratu Sanitarnego (GIS) za pośrednictwem aplikacji mObywatel. 

Ocieplające się morza stwarzają zagrożenie. Ekspansja bakterii Vibrio vulnificus w Europie

Kontrowersje wokół „hipotezy chlorowej”

W 2003 roku zespół prof. Alfreda Bernarda sformułował „hipotezę chloru basenowego”, sugerując, że wczesna ekspozycja dzieci na chloraminy w basenach krytych jest kluczowym czynnikiem wzrostu zachorowań na astmę w krajach uprzemysłowionych. Badania Bernarda wykazały, że u dzieci z predyspozycją atopową ryzyko astmy wzrasta o blisko 80% na każde 100 godzin skumulowanego czasu spędzonego na basenie przed 7. rokiem życia.

Kwestia ta budzi jednak silną krytykę w środowisku naukowym. Przeciwnicy hipotezy wskazują na brytyjskie badanie kohortowe ALSPAC (ponad 5700 dzieci), które nie potwierdziło związku między pływaniem a astmą, a wręcz zasugerowało, że basen może poprawiać funkcje płuc u dzieci już chorych. Krytycy, tacy jak ceniony specjalista w dziedzinie alergologii i immunologii dziecięcej, dr Peyton A. Eggleston z Centrum Dziecięcego im. Johnsa Hopkinsa, podnoszą również, że statystyki mogą być mylące, a korzyści płynące z higieny i sportu znacznie przewyższają teoretyczne ryzyko chemiczne. Debata pozostaje nierozstrzygnięta, co wskazuje na potrzebę dokładniejszych pomiarów indywidualnej ekspozycji w przyszłych badaniach.

Jak zminimalizować ryzyko przebywając na basenie?

Mimo istniejących zagrożeń, eksperci nie zalecają rezygnacji z pływania, lecz wdrożenie rygorystycznych zasad ostrożności. Jak podaje WHO, ryzyko można znacząco ograniczyć poprzez:

• Prysznic przed wejściem: dokładne umycie ciała mydłem usuwa pot i resztki mocznika, co bezpośrednio redukuje ilość powstających chloramin.
• Wybór obiektów: należy preferować baseny z nowoczesną wentylacją oraz systemami wspomagającymi, takimi jak ozonowanie lub lampy UV, które rozkładają szkodliwy chlor związany.
• Ochrona skóry: osoby z atopią powinny nakładać gęste emolienty przed wejściem do wody (warstwa barierowa) oraz spłukiwać ciało przez minimum 60 sekund bezpośrednio po kąpieli, by usunąć osad chloru.
• Umiar u najmłodszych: rodzice małych dzieci powinni wybierać obiekty z prawidłowo kontrolowanymi parametrami wody, dobrą wentylacją i bez duszącego zapachu chloramin.

Stosowanie się do tych prostych zasad pozwala cieszyć się wszystkimi zaletami pływania bez obaw o negatywne skutki zdrowotne. Mogące się pojawiać problemy, takie jak podrażnienia dróg oddechowych czy zniszczenie bariery naskórkowej, nie powinny zniechęcać do sportu, lecz motywować do pogłębiania wiedzy o potencjalnych zagrożeniach dla zdrowia. 

Zobacz też: Bakterie w miejskich tężniach. Kraków chce wprowadzenia norm sanitarnych

Źródła: National Center for Biotechnology Information, GIS, BMJ Journals, WHO, hopkinsmedicine.org, cdc.gov

Fot. Canva (Jim De Ramos) 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.