Do końca września 2026 roku konsumenci zwrócili około 5 mld opakowań w systemie kaucyjnym. Sukces ilościowy nie oznacza jednak, że mechanizm funkcjonuje efektywnie. Z nowego raportu wynika, że równoległe struktury operatorów, powielana infrastruktura logistyczna i informatyczna oraz brak przejrzystych rozliczeń generują wysokie koszty, które w ciągu najbliższej dekady mogą wynieść nawet 25,2 mld zł.

5 mld opakowań zwróconych

System kaucyjny w Polsce wystartował 1 października 2025 roku i od początku szybko zwiększał skalę działania. Do końca września 2026 roku Polacy zwrócili około 5 mld opakowań, a sieć zbiórki obejmowała około 65 tys. lokalizacji. Niemal 23,5 tys. z nich było wyposażonych w automaty do przyjmowania opakowań, czyli urządzenia RVM.

Wysokie zainteresowanie zwrotami nie rozwiązuje jednak wszystkich problemów organizacyjnych i finansowych. W raporcie „System kaucyjny 2026 – rok po starcie” Deloitte zwraca uwagę, że ocena mechanizmu nie powinna ograniczać się do liczby zebranych butelek i puszek. Równie istotne są koszty transportu, magazynowania, obsługi punktów zbiórki, rozliczeń i przygotowania surowca do recyklingu.

Pierwszy rok systemu kaucyjnego w Polsce. 5 mld opakowań i 65 tys. punktów zbiórki

Nawet 9,7 mld opakowań rocznie od 2028 roku

Według prognoz Deloitte od 2028 roku polski system kaucyjny może obejmować około 9,7 mld opakowań rocznie. W tej liczbie znajdzie się około 5,5 mld plastikowych butelek oraz 4,2 mld metalowych puszek. Autorzy raportu przewidują również wzrost poziomu zwrotów. W 2026 roku ma on wynieść około 70%, w 2027 roku wzrosnąć do 85-90%, a od 2028 roku osiągnąć 90%.

Zmieniać będzie się także sposób przyjmowania opakowań. Udział zwrotów realizowanych przez automaty RVM ma zwiększyć się z około 85% w 2026 roku do 92% w 2028 roku. W 2033 roku urządzenia mają odpowiadać już za około 95% zbiórki. Oznacza to stopniowe ograniczanie udziału zbiórki manualnej. Rosnąca liczba zwracanych opakowań będzie jednak wiązała się z coraz większymi wydatkami na obsługę całego mechanizmu.

Koszty mogą przekroczyć 25 mld zł

Według szacunków koszty funkcjonowania systemu mogą wynieść około 1,5 mld zł w 2028 roku, a w perspektywie najbliższej dekady mogą natomiast sięgnąć 25,2 mld zł. W modelu finansowym obejmującym lata 2027-2036 autorzy raportu przedstawili kilka scenariuszy. 

Wariant realistyczny zakłada około 16,7 mld zł opłat producenckich, natomiast w zależności od przyjętych założeń wydatki mogą wynieść od 8 mld zł do 26,7 mld zł. Warto przy tym rozróżnić kaucję od kosztów funkcjonowania systemu – kaucja jest zwracana konsumentowi po oddaniu opakowania. Wydatki związane z organizacją zbiórki obejmują natomiast m.in. odbiór, transport, magazynowanie, liczenie i sortowanie opakowań, a także przekazanie surowca do recyklingu.

Powielanie infrastruktury

Jednym z głównych problemów wskazanych w raporcie jest wielooperatorski model organizacji polskiego systemu kaucyjnego. Działa w nim sześć podmiotów posiadających zezwolenia na prowadzenie zbiórki. Każdy z nich organizuje własne procesy logistyczne, informatyczne i administracyjne. Oznacza to funkcjonowanie równoległych struktur realizujących podobne zadania. Operatorzy organizują odbiór opakowań ze sklepów, transport do centrów zliczania i dalsze przekazywanie surowca. Utrzymują przy tym własne systemy informatyczne, procedury oraz zaplecze administracyjne.

Według Deloitte takie rozwiązanie prowadzi do powielania części zasobów, a tym samym zwiększa koszty całego mechanizmu. Problemem może być również dublowanie tras transportowych i infrastruktury wykorzystywanej do obsługi tych samych punktów handlowych.

Zobacz też: 49% badanych uważa system kaucyjny za niewygodny. MKiŚ planuje jego rozszerzenie

Źródła: Deloitte, wnp.pl, MKiŚ

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.