Rząd przygotował nowelizację ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, która wprowadza nowe obowiązki, rozbudowę PSZOK-ów, liczne ulgi dla mieszkańców oraz zmienia zasady rozliczania odpadów, a wszystko to bez wcześniejszych konsultacji z samorządami. Władze gmin obawiają się, że połączenie tych zmian w wchodzącym w życie systemem kaucyjnym utrudni osiągnięcie  wymaganego poziomu 50% recyklingu i może znacząco obciążyć lokalne budżety.

Niespodziewane zmiany dla samorządów

Rząd przedstawił projekt nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, który – ku zaskoczeniu samorządów – pojawił się bez wcześniejszych konsultacji i wprowadza rozwiązania daleko wykraczające poza zapowiadane „techniczne poprawki”. To kluczowy akt prawny regulujący cały system gospodarowania odpadami komunalnymi w Polsce – w tym sposób naliczania opłat, organizację odbioru śmieci i obowiązki mieszkańców. Gminy od miesięcy alarmują, że potrzebują przede wszystkim jasnych przepisów, które pozwolą im realnie osiągnąć wymagany przez UE poziom 50% recyklingu. 

Tymczasem zaproponowane zmiany – zamiast pomóc rozwiązać ten podstawowy problem – dokładają nowe obowiązki, koszty i ulgi, które mogą zaburzyć cały system.

Nowa ustawa o utrzymaniu czystości w gminach: więcej ulg i elastyczniejsze opłaty za odpady

Więcej PSZOK-ów w gminach

Nowelizacja nakłada na gminy obowiązek znacznego rozszerzenia infrastruktury PSZOK-ów, czyli Punktów Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych. Według projektu, w tych punktach miałyby być przyjmowane wszystkie rodzaje odpadów – od gruzu i odpadów budowlanych, przez bioodpady, po odpady niebezpieczne. W praktyce oznacza to ogromne wyzwanie logistyczne i finansowe – samorządy musiałyby zbudować lub rozbudować wiele punktów, zorganizować dodatkowy transport, zatrudnić personel i zadbać o bezpieczne magazynowanie różnych frakcji odpadów. 

Związek miast Polskich zwraca uwagę, że obecny system w wielu gminach i tak jest obciążony, a wdrożenie tych wymogów mogłoby okazać się nie do zrealizowania bez znacznych dopłat ze strony mieszkańców.

System kaucyjny a budżet gmin?

Wszystko to zbiegło się w czasie z wprowadzeniem systemu kaucyjnego, który ma zmienić ilość odpadów wpadających do żółtych worków, a zatem – znacząco przeorganizować pracę gmin. Od 1 października 2025 roku opakowania po napojach w butelkach PET do 3 litrów, puszkach metalowych oraz butelkach szklanych wielorazowego użytku objęto kaucją, co ma skłonić konsumentów do zwrotu pustych opakowań i zmniejszyć ilość plastiku trafiającego do zmieszanych odpadów. W założeniu program ma realizować szczytny cel – odciążyć PSZOK-i oraz instalacje sortujące. 

Jednak dla gmin podejmujących się jednocześnie rozszerzenia infrastruktury PSZOK-ów oraz wdrażania systemu ulg zapowiedzianego w nowelizacji ustawy – efekt może być odwrotny. Mniej opakowań kaucyjnych w żółtych workach to mniejsze przychody z opłat za odpady, a to jednocześnie wzrost kosztów na uruchomienie i obsługę nowych PSZOK‑ów, logistyki, segregacji i administracji ulg. Jak alarmują samorządowcy, migracja części odpadów do systemu kaucyjnego może spotęgować finansową dziurę w systemie gospodarki odpadami, nie dając realnego wsparcia ani dla recyklingu, ani dla budżetów gmin.

Zwolnienia z opłat za odpady

Dodatkowo projekt wprowadza szereg ulg i zwolnień dla osób w trudnej sytuacji życiowej,  osób z niepełnosprawnościami oraz seniorów. Chociaż celem jest poprawa jakości życia części społeczeństwa, w praktyce powstają problemy budżetowe i administracyjne dla gmin. Weryfikacja kto faktycznie powinien skorzystać z ulgi może nie być łatwa, tym bardziej że większość mieszkańców będzie próbowała uzyskać wsparcie. Samorządy podkreślają też, że nowy system rozliczania opłat od ilości wytworzonych odpadów, rozbijanych na dziesiątki frakcji jest w praktyce niemożliwy do wdrożenia – prowadziłoby to do niejasności, a nawet prób obchodzenia przepisów przez mieszkańców. 

Zdaniem Związku Miast Polskich projekt miesza kwestie gospodarki odpadami z elementami polityki socjalnej, zamiast skupić się na głównym celu ustawy, czyli realnym usprawnieniu systemu i osiągnięciu wymaganych poziomów recyklingu. Samorządy apelują o ponowne prace nad projektem ustawy oraz przeprowadzenie konsultacji z władzami gmin, aby dostosować nowe prawo do realiów polskiej gospodarki komunalnej.

Zobacz też: System kaucyjny uderza w małe sklepy. Browary budują własne obiegi butelek

Źródła: gov.pl, Portal Samorządowy, Portal Komunalny, Prawo.pl

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.