Rosnące fale upałów w Polsce i na całym świecie sprawiają, że dzieci dorastają w warunkach, które jeszcze kilkanaście lat temu były rzadkością. Według analiz klimatycznych rosnące temperatury zwiększają ryzyko chorób, odwodnienia i zaburzeń rozwoju, a ekstremalne zjawiska pogodowe stają się elementem ich codzienności.

Dzień dziecka w cieniu zmian klimatu

W Polsce Dzień Dziecka obchodzony jest od 1952 roku, jako element polityki społecznej państwa, zwracając uwagę na prawa najmłodszych. Chociaż dzień ten zazwyczaj kojarzy się z beztroską – współczesne dzieci zaczynają dorastać w rzeczywistości, w której ekstremalne zjawiska pogodowe stają się normą, a zmiany klimatyczne wpływają na ich zdrowie. 

Jak wskazuje UNICEF, dzieci są jedną z grup najbardziej narażonych na skutki fal upałów – zarówno fizjologicznie, jak i społecznie. Ich organizmy szybciej się przegrzewają, wolniej adaptują do wysokich temperatur i są bardziej podatne na odwodnienie. Według analiz IPCC liczba ekstremalnych fal upałów w Europie wzrosła już kilkukrotnie w porównaniu z latami 80., a scenariusze na kolejne dekady wskazują dalsze nasilenie tego trendu. W regionie Europy i Azji Środkowej nawet przy umiarkowanym ociepleniu znacząca większość dzieci będzie regularnie narażona na długotrwałe okresy wysokich temperatur.

Rekordowe upały w Europie. Przyczyny i skutki ekstremalnych temperatur w maju 2026 według ONZ

Upały a zdrowie najmłodszych

Eksperci podkreślają, że dzieci są dużo bardziej wrażliwe na wysokie temperatury, niż dorośli, ze względu na szybszą utratę wody w organizmie oraz mniej efektywne mechanizmy termoregulacji. Według danych WHO oraz badań opublikowanych w czasopiśmie Lancet Countdown – fale upałów są powiązane ze wzrostem liczby hospitalizacji dzieci z powodu m.in. odwodnienia, infekcji przewodu pokarmowego, zaostrzeń astmy oraz udarów cieplnych.

To ryzyko widoczne jest również w samej Polsce – dane IMGW-PIB wskazują, że liczba dni z temperaturą powyżej 30°C w wielu regionach kraju wzrosła w ostatnich dekadach kilkukrotnie w porównaniu z latami 80. i 90. W dużych miastach, takich jak Warszawa czy Kraków, efekt tzw. miejskiej wyspy ciepła dodatkowo podnosi temperatury odczuwalne, nawet o kilka stopni.

Wpływ na edukację dzieci

Co istotne wysokie temperatury wpływają nie tylko na zdrowie fizyczne, ale także na rozwój poznawczy dzieci. Badania publikowane w czasopiśmie Nature wskazują, że fale upałów mogą obniżać koncentrację i wyniki w nauce, szczególnie w szkołach bez klimatyzacji lub odpowiedniej wentylacji. Oznacza to, że zmiany klimatu zaczynają wpływać na jakość edukacji – a więc na długofalowe możliwości rozwoju całych pokoleń.

Zmiany klimatu elementem codzienności

UNICEF oraz IPCC ostrzegają, że do połowy XXI wieku większość dzieci na świecie będzie regularnie doświadczać ekstremalnych warunków pogodowych. W Europie i Azji Środkowej scenariusze zakładają, że przy ociepleniu o około 1,7°C niemal wszystkie dzieci będą narażone na częste fale upałów, a przy gorszych scenariuszach – ponad połowa może doświadczać ich bardzo intensywnej formy. Zmiany klimatu staną się więc nieodłącznym elementem codzienności najmłodszych.

Jednocześnie rośnie nie tylko liczba upałów, ale także innych zjawisk ekstremalnych, takich jak susze, intensywne opady oraz powodzie. W Polsce z każdym rokiem obserwuje się gwałtowne ulewy i podtopienia, które – jak wskazuje Europejska Agencja Środowiska – są jednym z najszybciej rosnących zagrożeń klimatycznych w regionie. Z kolei okresy suszy wpływają na dostęp do wody i jakość rolnictwa, co pośrednio oddziałuje także na bezpieczeństwo żywnościowe dzieci.

Dzień dziecka – czas refleksji

W dobie rosnących globalnych temperatur dzieci dorastają w świecie, gdzie stabilne warunki klimatyczne nie są oczywistością. Ekstremalne upały, susze oraz gwałtowne zjawiska pogodowe stają się stałym elementem ich życia, co bezpośrednio wpływa na zdrowie, edukację oraz codzienność najmłodszych.

W związku z trwającym w Polsce Dniem Dziecka eksperci podkreślają, że ograniczenie emisji gazów cieplarnianych oraz inwestycje w adaptację systemu zdrowia i szkolnictwa, są kluczowe aby zmniejszyć oddziaływanie zmian klimatycznych na ich dobrostan. W przeciwnym razie skutki zmian klimatu mogą być coraz silniej odczuwalne nie tylko dla środowiska, ale także dla zdrowia przyszłych pokoleń.

Zobacz też: 1,5% podatku, który buduje kompetencje. Dlaczego edukacja energetyczna jest dziś ważniejsza niż kiedykolwiek

Źródła: UNICEF, Nature, IPCC, IMGW-PIB, Koalicja Klimatyczna

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.