System kaucyjny w Polsce stopniowo przechodzi od modelu opartego na sklepach do rozproszonej sieci punktów zwrotu w przestrzeni publicznej. Szczególny nacisk kładziony jest obecnie na rozwój infrastruktury w miejscach turystycznych, gdzie natężenie ruchu związane z sezonem wakacyjnym znacząco zwiększa ilość odpadów.

Miliard zwróconych opakowań

Według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska w całym kraju funkcjonuje już około 52 tys. miejsc zbiórki opakowań, z czego ok. 12,5 tys. stanowią automaty kaucyjne, odpowiadające za ponad 80% wszystkich zwrotów. W pierwszym roku działania systemu Polacy oddali już ponad 1 miliard opakowań, co pokazuje tempo adaptacji nowych zasad. Operatorzy systemu podają, że nawet 70-80% opakowań trafia obecnie do automatów, co potwierdza ich kluczową rolę w całym mechanizmie. W niektórych regionach miejskich udział ten zbliża się do 85%, podczas gdy zbiórka ręczna w sklepach pozostaje uzupełnieniem systemu.

Podatek od kaucji za butelki i puszki? KAS odpowiada w sprawie systemu kaucyjnego

Automaty w plenerze

Jednym z kluczowych kierunków rozwoju systemu kaucyjnego jest przenoszenie infrastruktury poza tradycyjne sklepy. Dotychczas obowiązek przyjmowania opakowań dotyczył przede wszystkim placówek handlowych powyżej 200 m², jednak w praktyce największy udział zwrotów obsługują automaty kaucyjne rozmieszczone w przestrzeni miejskiej i handlowej. Zgodnie z zapewnieniami MKiŚ zwrotomaty mają być instalowane nie tylko w centrach miast, ale również przy plażach, promenadach, szlakach pieszych i rowerowych oraz w miejscach organizacji wydarzeń masowych. 

Zdaniem operatorów systemu wprowadzenie automatów w miejscach wypoczynku ma dodatkowy cel środowiskowy – ograniczenie tzw. „rozproszonego zaśmiecenia”, które w sezonie letnim może wzrastać nawet o 30-40% w regionach nadmorskich i turystycznych. Zjawisko to oznacza większą liczbę odpadów pozostawianych w parkach, lasach i na plażach. W takich lokalizacjach pojedynczy automat może obsługiwać setki zwrotów dziennie, szczególnie w weekendy i okresy wakacyjne.

Szkło w systemie kaucyjnym

Kolejne zmiany mogą zostać ogłoszone po zakończeniu sezonu letniego, kiedy planowane są decyzje dotyczące dalszego rozszerzenia systemu kaucyjnego. Wśród rozważanych opcji znajduje się objęcie systemem jednorazowych opakowań szklanych, które obecnie nie są w pełni włączone do mechanizmu kaucyjnego.

Włączenie szkła oznaczałoby istotne zwiększenie skali systemu – zarówno pod względem logistycznym, jak i finansowym. Szkło stanowi bowiem cięższy i bardziej wymagający materiał w transporcie, a jego przetwarzanie wymaga odrębnych procesów technologicznych. Mogłoby to oznaczać konieczność stworzenia równoległej infrastruktury zbiórki oraz dostosowania części automatów, które obecnie obsługują głównie plastik i aluminium.

Równolegle analizowana jest możliwość włączenia do systemu tzw. „małpek”, czyli małych butelek po alkoholu o pojemności 100 ml. Szacuje się, że w Polsce sprzedawanych jest ich nawet kilka milionów dziennie, a znaczna część trafia bezpośrednio do środowiska. Ich objęcie kaucją mogłoby więc znacząco wpłynąć na redukcję odpadów w przestrzeni publicznej, jednak wymagałoby to głębokich zmian organizacyjnych.

Dalsze zmiany w zbiórce opakowań

Eksperci podkreślają, że choć kierunek zmian jest jasno określony, tempo ich wdrażania będzie kluczowe dla stabilności systemu. Zbyt szybkie rozszerzenie może wymagać budowy dodatkowych łańcuchów logistycznych, nowych instalacji do przetwarzania szkła oraz zwiększenia liczby punktów zbiórki nawet o kilkadziesiąt procent. Dlatego resort klimatu informuje, że scenariusze wdrażania nowych reguł w systemie kaucyjnym mają być rozproszone na przestrzeni 2-3 lat.

Zobacz też: Polska z miliardem zebranych butelek i puszek. Podsumowanie działalności systemu kaucyjnego

Źródła: Portal Samorządowy, Portal Komunalny, MKiŚ

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.