Odmowa wypłaty dotacji przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) nie musi kończyć sprawy. Wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie w sprawie I C 353/26 potwierdza, że roszczeń z takiej umowy można dochodzić także na drodze cywilnej. Po decyzji Funduszu wiele osób rezygnuje z dalszych działań, zwłaszcza gdy otrzymuje obszerne uzasadnienie prawne. Orzeczenie porządkuje jednak argumenty, które mogą mieć znaczenie w podobnych sporach: od zasad wykonywania umowy po ocenę kosztów materiałów.

Spór o cenę i zakres inwestycji

W rzeczonym przypadku wojewódzki Fundusz w Olsztynie odmawiał wypłaty 40 tys. zł, twierdząc, że koszt dwóch par drzwi (ponad 43 tys. zł) był zawyżony i nierynkowy. Urzędnicy argumentowali również, że dotacja przysługuje na cały pakiet prac, a nie jeden jej element – do uzasadnienia decyzji powołano się na zasadę oszczędności wydatków publicznych. 

Sąd Rejonowy w Olsztynie uznał odmowę za bezpodstawną wykazując, że Fundusz nie dopełnił ciężaru dowodu, ponieważ nie przedstawił kontrofert ani ekspertyz potwierdzających zawyżenie ceny. Dodatkowo orzekł, że zasada oszczędności nie nakazuje wyboru najtańszych materiałów, lecz trwałych i skutecznych. To w pełniejszy sposób realizuje zasadę oszczędności, ponieważ celem programu „Czyste Powietrze” jest poprawa jakości powietrza oraz zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych w rzeczywisty sposób, a nie pozorujący oszczędność. 

Beneficjenci odzyskują należne pieniądze. Przełomowy wyrok w sprawie programu „Czyste Powietrze”

Dokumentacja kluczowa w sporze z WFOŚiGW

Z analizy uzasadnienia sądu w Olsztynie wynika, że kluczowym elementem wygranej była precyzyjnie zgromadzona dokumentacja techniczna i rynkowa. Powód wykazał, że budynek pochodzi sprzed 1945 roku i ma niestandardowe otwory drzwiowe, co wymuszało wykonanie stolarki na indywidualne zamówienie. Zgromadzona dokumentacja dowodowa obejmowała nie tylko faktury, ale przede wszystkim:

• Rozeznanie rynku – beneficjent przedstawił dowody na to, że kontaktował się z wieloma firmami, w sprawie realizacji niestandardowego zlecenia.
• Oferty porównawcze – istotnym dowodem była także oferta innego producenta na kwotę zbliżoną do ceny zapłaconej przez powoda. Pozwoliło to sądowi uznać cenę za rynkową.
• Specyfikacja techniczna – powód dostarczył deklaracje właściwości użytkowych oraz zdjęcia, które potwierdziły, że wybrane drzwi aluminiowe spełniają normy programu, a ich cena wynika z jakości technologicznej, a nie zbytkownych dodatków estetycznych.

Wobec powyższych ustaleń sąd orzekł, że Fundusz nie może kwestionować ceny jako „nierynkowej” bez przedstawienia własnej kontroferty lub ekspertyzy biegłego. Bez tego twierdzenia urzędników o „zawyżeniu kosztów” pozostają gołosłowne i nie stanowią podstawy do odmowy wypłaty.

Prawa wynikające z podpisania umowy Czystego Powietrza

Relacja między beneficjentem a WFOŚiGW opiera się na cywilnoprawnej umowie dotacji, co oznacza, że Fundusz podlega przepisom o odpowiedzialności kontraktowej (art. 471 k.c.). Sąd Rejonowy w Olsztynie odniósł się do kilku kwestii istotnych dla beneficjentów programu „Czyste Powietrze”:

• Zasada lojalności kontraktowej – ponieważ Fundusz zaakceptował wniosek i zawarł umowę po weryfikacji formalnej, nie może na etapie rozliczenia arbitralnie wycofać się z finansowania, powołując się na błędy w ocenie popełnione przez własnych pracowników.
• Ochrona przed nieprecyzyjnym wzorcem – jeśli regulamin lub umowa są sformułowane ogólnie (np. nie określają limitów cenowych za konkretny element), ryzyko interpretacyjne obciąża Fundusz jako podmiot profesjonalny, a nie beneficjenta.
• Prawo do jakości – sąd podkreślił, że celem programu jest rzeczywista ochrona środowiska poprzez montaż trwałych materiałów. Wydatkowanie środków na produkty wysokiej jakości, które będą służyć dekady, jest działaniem celowym i oszczędnym w rozumieniu ustawy o finansach publicznych.
• Równe traktowanie – dowodem w procesie był fakt, że krewny powoda za identyczne drzwi otrzymał dotację od tego samego Funduszu, po zatwierdzeniu przez innego pracownika. Sąd uznał to za przejaw niedopuszczalnej arbitralności.

Ważne zastrzeżenie: należy pamiętać, że przywołany wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie jest jeszcze nieprawomocny. Strony mają możliwość wniesienia odwołania, co spowoduje konieczność ponownego rozpatrzenia w wyższej instancji. Dodatkowo rzeczona sprawa dotyczy poprzedniej wersji programu, realizowanej na podstawie wniosków składanych przed systemową reformą. Dla przedsięwzięć realizowanych w ramach nowego regulaminu, obowiązującego od 31 marca 2025 roku, poszczególne przepisy oraz ich wykładnia mogą się różnić. Choć ogólne zasady lojalności kontraktowej pozostają niezmienne, każda sprawa oparta na nowych przepisach będzie wymagała indywidualnej oceny prawnej w kontekście zaktualizowanych zapisów regulaminu. 

Od przedsądowego wezwania do pozwu WFOŚiGW

W przypadku otrzymania odmowy wypłaty lub nakazu zwrotu dotacji, ścieżka odwoławcza w przypadku powoda, który skierował sprawę do olsztyńskiego sądu, przebiegała w następujący sposób:

• Pisemne wyjaśnienia. Na wezwania do uzupełnienia wniosku o płatność, beneficjent każdorazowo odpowiadał merytorycznie, przesyłając zdjęcia i żądane specyfikacje.
• Wniosek o spotkanie i uzasadnienie prawne. Powód wielokrotnie prosił o wskazanie konkretnych podstaw prawnych odmowy oraz o spotkanie z dyrekcją w celu wyjaśnienia sytuacji.
• Przedsądowe wezwanie do zapłaty. Po ostatecznej odmowie (opartej przez WFOŚiGW na art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych), beneficjent skierował do Funduszu wezwanie do zapłaty kwoty 40 000 zł w terminie 7 dni.
• Pozew cywilny. Po bezskutecznym wezwaniu sprawa trafiła do sądu rejonowego. Pozew oparto na niewykonaniu zobowiązania przez Fundusz.

W efekcie sąd zasądził od WFOŚiGW na rzecz beneficjenta pełną kwotę 40 000 zł dotacji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz zwrot kosztów procesu w wysokości 5 617 zł. Wyrok może być ważnym punktem odniesienia dla osób

Wyrok może być ważnym punktem odniesienia dla osób, wobec których Fundusz stosuje politykę „ostatecznych stanowisk” i odmawia dalszej korespondencji. Dla tysięcy beneficjentów w podobnej sytuacji orzeczenie może być argumentem za tym, by nie kończyć sprawy na odmowie Funduszu i domagać się konkretnego, udowodnionego uzasadnienia decyzji.

Zobacz też: Kontrole  w Czystym Powietrzu. CBA wchodzi do resortu i funduszy na zlecenie EPPO

Źródła: Sąd Rejonowy w Olsztynie, własne

Fot. Canva (Zolnierek, Montypeter) 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.