Spadający popyt na węgiel może sprawić, że część polskich kopalń zakończy działalność znacznie wcześniej, niż przewiduje obowiązująca umowa społeczna. Z najnowszego raportu wynika, że skutki transformacji będą silnie zróżnicowane regionalnie. Część powiatów posiada alternatywne źródła zatrudnienia, podczas gdy inne pozostają uzależnione od jednej kopalni lub spółki górniczej.

Wcześniejsze odejście od węgla

Polska jest największym producentem węgla kamiennego i jednym z największych producentów węgla brunatnego w Unii Europejskiej. Jednocześnie rosnący udział odnawialnych źródeł energii, spadek kosztów magazynowania energii oraz restrykcyjna polityka klimatyczna Unii Europejskiej sprawiają, że przyszłość krajowego górnictwa staje pod znakiem zapytania. 

Według najnowszego raportu Fundacji Instrat proces odchodzenia od węgla może nastąpić znacznie szybciej, niż zakłada obowiązująca umowa społeczna przewidująca funkcjonowanie kopalń do 2049 roku. Malejący popyt na węgiel oraz rosnące koszty wydobycia mogą wymusić wcześniejsze zakończenie działalności części zakładów.

Rząd ogłasza koniec ery węgla w ciepłownictwie. 231 miliardów na rewolucję w kaloryferach

Polskie regiony zależne od górnictwa

Raport obejmuje analizę 66 polskich powiatów związanych z wydobyciem węgla kamiennego i brunatnego. Najlepiej przygotowaną do transformacji częścią kraju pozostaje Górny Śląsk. Mimo wieloletnich związków z górnictwem region dysponuje obecnie jedną z najbardziej zróżnicowanych gospodarek w Polsce. Rozwijają się tam centra usług biznesowych, sektor IT, przemysł motoryzacyjny, logistyka oraz nowoczesne technologie, co tworzy potencjalny rynek dla obecnych pracowników sektora górniczego.

Znacznie trudniejsza sytuacja występuje m.in. w Jastrzębiu-Zdroju oraz powiecie łęczyńskim na Lubelszczyźnie. W tych miejscach gospodarka wciąż w ogromnym stopniu opiera się na jednej branży. W przypadku Jastrzębia-Zdroju dominującym pracodawcą pozostaje Jastrzębska Spółka Węglowa, będąca największym producentem węgla koksowego w Unii Europejskiej. Powiat łęczyński z kolei jest silnie związany z działalnością kopalni Bogdanka, która odpowiada za znaczną część krajowego wydobycia węgla energetycznego.

Autorzy raportu zwracają również uwagę na tzw. górnicze obwarzanki – powiaty otaczające główne ośrodki wydobywcze. Choć same często nie posiadają kopalń, znaczna część mieszkańców pracuje właśnie w sektorze górniczym.

Węgiel traci na znaczeniu

Tylko w maju tego roku ubyło 1772 etatów w górnictwie, co stanowi największy spadek miesięczny od 2008 roku, a w ujęciu rocznym zatrudnienie skurczyło się o 5226 osób (najwięcej od 2017 roku). Jeszcze w 2015 roku ponad 80% energii elektrycznej w Polsce pochodziło z węgla. Obecnie udział ten spadł do około 55-60%, a według projektu aktualizacji Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK) do 2030 roku może zmniejszyć się do około 35-40%.

Choć w maju źródła emisyjne wciąż odpowiadały za dwie trzecie generacji prądu, elektrownie słoneczne dostarczyły do systemu ponad 3 TWh energii, osiągając historyczny, 21% udział w miksie. Istotne znaczenie zyskują również magazyny energii oraz modernizacja sieci elektroenergetycznych, które mają umożliwić bezpieczniejsze funkcjonowanie systemu opartego na większym udziale OZE.

Europa odchodzi od górnictwa

Transformacja górnictwa trwa obecnie w całej Europie. Niemcy zakończyły wydobycie węgla kamiennego już w 2018 roku, a wygaszenie energetyki opartej na węglu planują najpóźniej do 2038 roku, choć wiele krajów związkowych zamierza osiągnąć ten cel wcześniej. Czechy zapowiadają odejście od węgla do 2033 roku, natomiast Słowacja zakończyła spalanie krajowego węgla w elektroenergetyce już w 2023 roku.

Również produkcja energii z węgla w całej Unii Europejskiej systematycznie spada. Dane europejskiego think tanku Ember pokazują, że w 2024 roku udział węgla w produkcji energii elektrycznej w UE po raz pierwszy spadł poniżej 10%, podczas gdy odnawialne źródła odpowiadały już za blisko połowę całej unijnej produkcji energii.

Zdaniem autorów raportu Polska powinna zaktualizować harmonogram odchodzenia zarówno od wydobycia węgla kamiennego, jak i brunatnego, dostosowując go do rzeczywistych zmian zachodzących na rynku energii. 

Zobacz też: Ceny gazu najwyższe od marca. Czy konflikt na Bliskim Wschodzie podniesie rachunki za gaz w Polsce?

Źródła: Fundacja Instrat, Portal Samorządowy, Dziennik Zachodni, Komisja Europejska

Fot. Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.