Trybunał Konstytucyjny rozpatrzył wniosek grupy posłów PiS dotyczący zgodności unijnej polityki energetyczno-klimatycznej z Konstytucją RP. Większością głosów pięcioosobowy skład TK orzekł, że unijne regulacje dotyczące energii i klimatu stoją w niezgodzie z Konstytucją RP, naruszając suwerenność państwa do kształtowania polityki energetycznej.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Zakwestionowano przepisy dotyczące krajowej suwerenności w wyborze miksu energetycznego. Za niezgodny z konstytucją uznano art. 192 (ust. 1) oraz art. 192 (ust. 2 lit. c) z Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a także dyrektywy 2003/87/WE. Na podstawie tej dyrektywy powstał system EU ETS – kluczowe narzędzie ograniczania emisji CO₂ w UE.

Według trybunału Unia może działać wyłącznie w ramach uprawnień przekazanych jej przez państwa członkowskie – pozostałe kompetencje należą do parlamentów narodowych. Pozostałe kompetencje pozostają w gestii parlamentów narodowych. Eksperci zwracają uwagę, że zgodnie z Konstytucją RP Polska przestrzega prawa międzynarodowego, co oznacza pierwszeństwo prawa UE przed krajowym.

Pierwsze na świecie oświetlenie generujące kredyty węglowe. Oszczędność energii sięga 90%

Ruch po stronie rządu

W zakończeniu pisma uzasadniającego wyrok TK znalazło się stwierdzenie, by organ ustawodawczy, czyli parlament oraz organ wykonawczy, czyli rząd premiera Donalda Tuska podjęli teraz odpowiednie kroki w celu wdrożenia decyzji. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego uznaje się za ważne z chwilą ich opublikowania, co oznacza, że od 10 czerwca regulacje wynikające z Zielonego Ładu zostały formalnie uznane za niezgodne z konstytucją.

Jednak ważność orzeczenia jest podważana przez część środowisk prawnych i politycznych z uwagi na nieuznawanie składu TK przez rządzącą koalicję. Jest to konsekwencją trwającego od 2015 roku sporu znanego jako ,,Kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego”, w związku z tym publikowane orzeczenia koalicja rządząca uznaje za nieważne. 

Prezydent-elekt Karol Nawrocki zapowiadał podczas kampanii obniżkę cen energii o 33%. Z tego powodu wyrok TK może zwiększyć presję na rząd, by wycofał się z polityki klimatycznej UE. Zgodnie z jej zapisami, celem państw członkowskich jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku. 

Suwerenność energetyczna Polski

Polska energetyka wciąż opiera się głównie na węglu, choć udział OZE rośnie – w 2024 r. osiągnął 27,1% (dane PSE). Zarówno politycy jak obywatele zdają sobie jednak sprawę z potrzeby inwestowania w zero- i niskoemisyjne źródła energii. Zapotrzebowanie na energię stale rośnie i bez inwestycji, już za kilka lat Polska będzie musiała radzić sobie z niedoborami energii z własnych źródeł. 

Pełny polski miks energetyczny według raportu IEA (2023) wyglądał następująco:

• Węgiel 65,8%
• Biopaliwa i odpady 20,7%
• Gaz ziemny 5,8%
• Energia słoneczna i wiatrowa 5,7%
• Ropa naftowa 1,6%
• Energia wodna 0,4%

Polityka energetyczna kraju wyznacza ramy działalności dla sektora oraz polskiego biznesu, dlatego orzeczenie trybunału może wpłynąć na dalsze decyzje o inwestycjach lub ich braku. Kontrowersje i brak konsensusu polityków w sprawie realizacji wspólnej wizji rozwoju sektora energetycznego może doprowadzić do opóźnień inwestycyjnych i wydłużyć okres, w którym Polska utrzymuje jedne z najwyższych cen energii w Europie. 

Zobacz też: ,,Pollution offshoring”: jak demokracje UE przenoszą emisję do krajów rozwijających się

Źródła: Trybunal Gov, Notes from poland, Rzeczpospolita, PSE, IEA, 

Fot. Canva ()

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.