Rosnący udział odnawialnych źródeł energii i wyhamowanie globalnego popytu na węgiel zmieniają perspektywy dla sektora wydobywczego. Mimo to na świecie nadal przybywa planów budowy nowych kopalń i rozbudowy istniejących, choć jednocześnie coraz mniej projektów faktycznie rozpoczyna działalność. Część państw utrzymuje rozwój krajowego wydobycia ze względów gospodarczych i bezpieczeństwa energetycznego. Przy prognozowanej stagnacji zapotrzebowania rośnie jednak ryzyko, że część nowych kopalń nie osiągnie zakładanej rentowności i stanie się aktywami osieroconymi.

Zdolności wydobywcze węgla rosną mimo ekspansji OZE

Najnowszy raport think-tanku Global Energy Monitor (GEM) zatytułowany „Still Digging 2026” ujawnia rozbieżności między globalnymi celami klimatycznymi a strategiami największych producentów. Globalna wydajność planowanych zdolności wydobywczych kopalń węgla wzrosła w 2025 roku o 11% (do 2521 mln ton rocznie), mimo że popyt wzrósł o mniej niż 0,5% i według innych niezależnych raportów IEA oraz Ember do 2030 roku znajdzie się w stanie określanym jako plateau, czyli braku dalszego wzrostu.

Za wzrost potencjału wydobywczego w najbliższych latach ma odpowiadać zaledwie pięć krajów – Chiny, Indie, Australia, Rosja i RPA. W 2025 roku to one odpowiadały za prawie 92% planowanych zdolności wydobywczych węgla (jeszcze w 2024 roku było to 89%). Oznacza to, że łącznie planują one wydobycie na poziomie 2 314 mln ton rocznie z całkowitej globalnej puli wynoszącej 2 521 mln ton na rok.

Kluczowym motorem są Indie, gdzie plany wydobywcze napędzają fale upałów i rosnące zapotrzebowanie gospodarki. Proponowana moc produkcyjna niemal podwoiła się tam z 329 mln ton do 638 mln ton rocznie. Planowane zdolności wydobywcze Chin pozostały na względnie stałym poziomie, ale tam węgiel zaczyna być na dużą skalę wykorzystywany w sektorze chemicznym, który jako jedyny odnotowuje stały wzrost zużycia tego surowca (o 10,2% w 2025 roku). Eksperci zauważają, że węgiel jest traktowany jako polisa ubezpieczeniowa na wypadek kryzysów geopolitycznych, co wywołuje rozbieżność między planami wydobywczymi, a realnymi sygnałami rynkowymi.

Kopalnie mogą zniknąć szybciej. Nowy raport pokazuje, które regiony są najbardziej zagrożone

Aktywa osierocone w górnictwie

Aktywa osierocone w górnictwie, to inwestycje, które mogą nigdy się nie zwrócić ze względu na wypieranie węgla przez tańszą czystą energię. Warto podkreślić, że ok. 75% planowanych projektów zakładało budowę zupełnie nowej kopalni i infrastruktury od podstaw, na terenie, na którym wcześniej nie prowadzono działalności wydobywczej. To wymaga znacznego kapitału początkowego i naraża inwestorów na straty w obliczu prognoz dotyczacych popytu.

Zwiększanie potencjału wydobywczego węgla w obecnej sytuacji rynkowej grozi powstaniem aktywów o długim okresie eksploatacji, które z czasem mogą stawać się coraz bardziej nieopłacalne – twierdzi Dorothy Mei, kierownik projektu Global Coal Mine Tracker w GEM.

Jak wynika z raportu, realizacja projektów napotyka na coraz silniejszy opór regulacyjny i rynkowy. W 2025 roku oddawanie nowych kopalń do użytku spadło o blisko 40%. W Chinach Krajowa Administracja Energetyczna (NEA) zaostrzyła inspekcje bezpieczeństwa i ogranicza rozbudowę mocy ponad limity. W Australii, w kluczowym regionie wydobywczym Nowej Południowej Walii, wprowadzono zakaz budowy nowych kopalń od podstaw, co ma znacząco ograniczyć przyszły wzrost wydobycia.

Przyszłość kopalń węgla na świecie

Jednocześnie jak pokazują dane, ok. 70% globalnego wykazu projektów znajduje się w fazie przed rozpoczęciem budowy (etap uzyskiwania pozwoleń lub zatwierdzony, ale nieuruchomiony). Według autorów raportu jest to jeden z ostatnich momentów dla rządów i instytucji finansowych, aby zatrzymać te inwestycje, zanim zostaną w nich „zamrożone” miliardy dolarów na kolejne dekady.

Ekonomiczne uzasadnienie dla rozwoju wydobycia węgla staje się coraz słabsze, ponieważ tania, czysta energia nadal wypiera węgiel. Zamiast blokować sobie dekady dodatkowej produkcji węgla, rządy mają możliwość anulowania projektów, które pozostają w fazie rozwoju, zanim przejdą do fazy budowy – mówi Tiffany Means, współautorka raportu GEM.

Autorzy raportu podkreślają, że alternatywą dla wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego, zamiast budowy nowych kopalń, może być efektywniejsze zarządzanie metanem z istniejących i zamkniętych kopalń. IEA szacuje, że rocznie można odzyskać z istniejącej infrastruktury wydobywczej metan o wartości energetycznej blisko 6,6 mld m³ gazu ziemnego przy ujemnych kosztach netto. 

Zobacz też: Metan z kopalń widoczny z orbity. Polska na czele emisji w UE

Źródła: IEA, GEM, Ember 

Fot. Canva (igormakarov) 

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.