Puszcza Amazońska może zbliżać się do granicy, po której zacznie nieodwracalnie przekształcać się w sawannę. Najnowsze badania wskazują, że proces ten może rozpocząć się już w latach 40. XXI wieku – znacznie wcześniej, niż zakładano jeszcze kilka lat temu.

Spada odporność Amazonii

Amazonia pełni kluczową rolę w stabilizowaniu klimatu na Ziemi. To największy tropikalny las deszczowy na świecie, magazynujący ogromne ilości dwutlenku węgla i regulujący obieg wody nie tylko w Ameryce Południowej, ale pośrednio także w innych częściach świata.

Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie Nature pokazuje jednak, że odporność amazońskiego ekosystemu może być znacznie mniejsza, niż dotąd przewidywano. Według autorów analizy połączenie postępującego ocieplenia klimatu oraz intensywnego wylesiania może doprowadzić do gwałtownej degradacji lasu już przy wzroście globalnej temperatury o 1,5-1,9 °C względem epoki przedprzemysłowej.

COP30 zawiódł oczekiwania Amazonii. Co dalej z ochroną lasów i prawami ludności rdzennej?

Zmiany klimatu i wylesienie

Do tej pory modele klimatyczne zakładały, że amazoński las deszczowy będzie w stanie przetrwać nawet przy wzroście temperatur o około 4 °C. Najnowsze badania wskazują jednak, że decydujące znaczenie ma nie tylko sama temperatura, ale również skala wycinki lasów. Według naukowców niebezpieczny punkt krytyczny może zostać osiągnięty, gdy wylesienie obejmie około 22-28% powierzchni Amazonii. Tymczasem obecnie wycięto już około 17-18% puszczy. Największa presja związana jest z hodowlą bydła, produkcją soi, budową dróg oraz działalnością górniczą. Eksperci ostrzegają, że po przekroczeniu tego progu las może zacząć tracić zdolność do samodzielnego podtrzymywania wilgotnego klimatu, a ogromne obszary zaczną stopniowo wysychać.

W ostatnich latach Amazonie już doświadczyła rekordowych susz. W 2023 i 2024 roku poziomy wody w wielu rzekach osiągnęły historyczne minimum, powodując masowe wymieranie ryb, problemy z transportem i niedobór wody dla lokalnych społeczności. Dochodzi również do ogromnych pożarów lasów, które wcześniej w wilgotnej Amazonii były zjawiskiem stosunkowo rzadkim.

Globalne znaczenie Amazonii

Znaczenie Amazonii wykracza daleko poza granice Brazylii i innych państw regionu. Las ten magazynuje od 150 do nawet 200 miliardów ton węgla. Jeśli zacznie masowo obumierać, ogromne ilości CO₂ mogą zostać uwolnione do atmosfery, dodatkowo przyspieszając globalne ocieplenie.

Eksperci podkreślają również zagrożenie dla bioróżnorodności. Amazonia jest domem dla około 10% wszystkich znanych gatunków roślin i zwierząt na świecie. Degradacja puszczy mogłaby doprowadzić do masowego wymierania organizmów, z których wiele nie zostało jeszcze nawet opisanych przez naukę.

Zmiany w Amazonii mogą wpłynąć także na rolnictwo w innych częściach Ameryki Południowej. Wilgoć transportowana z puszczy odpowiada za opady m.in. w południowej Brazylii, Argentynie czy Paragwaju. Osłabienie tego systemu może oznaczać częstsze susze i problemy z produkcją żywności.

Puszcza Amazońska wysycha

Amazonia przez dekady była uznawana za jeden z najważniejszych naturalnych systemów stabilizujących klimat Ziemi. Najnowsze badania pokazują jednak, że jej odporność może być znacznie mniejsza, niż wcześniej zakładano. Jeśli tempo wycinki lasów i wzrost globalnych temperatur nie zostaną ograniczone, największy las tropikalny świata może już w ciągu kilkunastu lat wejść w fazę degradacji.

Zobacz też: Czy europejskie lasy powinny produkować drewno? Spór o klimat, bioróżnorodność i gospodarkę

Źródła: Nature, PAP, National Geographic

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.