System kaucyjny obejmuje całą Polskę, a przepisy zakładają, że w każdej gminie powinien działać co najmniej jeden stacjonarny punkt odbioru opakowań. Problem w tym, że od początku pierwszego półrocza funkcjonowania systemu wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska (WIOŚ) nie przeprowadziły jeszcze kontroli operatorów systemu w zakresie realizacji obowiązków wynikających z ustawy.

Brak dotychczasowych kontroli przewidzianych w ustawie

Jednym z podstawowych założeń systemu kaucyjnego jest zapewnienie odbioru opakowań objętych kaucją na terenie całego kraju. Przepisy przewidują, że każda gmina powinna mieć co najmniej jeden stacjonarny punkt, w którym konsumenci mogą zwrócić opakowania. Za nadzór nad prawidłowym funkcjonowaniem systemu odpowiadają m.in. wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska. Ustawa wskazuje, że właściwy WIOŚ w pierwszym roku po uruchomieniu systemu powinien przeprowadzić kontrolę podmiotu reprezentującego w zakresie wykonywania obowiązków wynikających z przepisów.

Tymczasem, jak przyznała wiceministra klimatu i środowiska Anita Sowińska w odpowiedzi na interpelację poselską, do lipca 2026 roku takie kontrole nie zostały przeprowadzone. Przez pierwsze pół roku pełnego działania systemu nie wykorzystano jeszcze przewidzianego w ustawie mechanizmu kontrolnego.

Zwrot opakowań na plaży i w parkach. System kaucyjny w miejscach turystycznych

Około 230 punktów poza sklepami

Według danych przekazanych przez MKiŚ w czerwcu 2026 roku funkcjonowało około 230 punktów zbierania opakowań poza sklepami. Resort zaznacza jednak, że jest to jedynie część całej sieci, ponieważ obowiązkowy odbiór opakowań dotyczy również określonych placówek handlowych. System zakłada obowiązek przyjmowania opakowań przez sklepy o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m², w których sprzedawane są napoje objęte systemem kaucyjnym. Mniejsze sklepy mogą przystąpić do systemu dobrowolnie.

Ministerstwo przekonuje, że sieć będzie stopniowo zagęszczana. Anita Sowińska wskazała m.in. na znaczenie sezonu urlopowego – większa liczba turystów przemieszczających się między miejscowościami ma zwiększać presję na lokalne sklepy i operatorów, aby tworzyli kolejne punkty odbioru.

Eksperci podkreślają, że właśnie dostępność punktów jest jednym z elementów, które powinny być głównym przedmiotem monitorowania i kontroli. Bez tego trudniej ocenić, czy ustawowe założenie dotyczące ogólnopolskiego dostępu do zwrotu opakowań jest rzeczywiście spełniane.

Polacy skarżą się na system kaucyjny

Jak wynika z danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ), do urzędu wpłynęły już ponad 100 zgłoszeń dotyczących możliwych nieprawidłowości w działaniu systemu. Polacy najczęściej skarżą się na awaryjność i zapychanie się kaucjomatów, a także na postawę sprzedawców, którzy po usterce maszyny odmawiają ręcznego przyjmowania opakowań lub unikają natychmiastowej wypłaty gotówki za wydane bony.

Szczególną uciążliwością są sytuacje, gdy osoby przynoszące po kilka ogromnych worków wypełnionych dziesiątkami puszek i butelek blokują jedyny automat na kilkadziesiąt minut. W efekcie kaucjomaty błyskawicznie się przepełniają i wyłączają z użytku, a pozostali klienci – chcący oddać zaledwie kilka opakowań po codziennych zakupach – rezygnują z czekania.

Z powodu uszkodzonych automatów, braku czasu na stanie w kolejkach za „zbieraczami” oraz powszechnych odmów w kasach, wiele osób wyrzuca kaucjonowane opakowania do zwykłego kosza na śmieci. Ten z pozoru drobny gest kosztuje przeciętnego Polaka nawet 160 zł rocznie. W skali całego kraju przekłada się to na setki milionów złotych, które zamiast wrócić do portfeli obywateli, pozostają w systemie.

Przewidziano wysokie kary, ale kontroli brak

Ustawa przewiduje kary od 10 tys. do 500 tys. zł dla przedsiębiorców prowadzących jednostki handlu detalicznego lub hurtowego o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m², jeśli nie pobierają lub nie zwracają kaucji albo nie zbierają pustych opakowań i odpadów opakowaniowych objętych systemem. Jednocześnie skuteczność takich przepisów zależy od tego, czy naruszenia są faktycznie wykrywane.

Według najnowszych danych resortu do końca czerwca oddano 2,3 mld opakowań, a automaty w blisko 14 tys. punktów zbiórki przyjmują 87% zwrotów. Ministerstwo Klimatu i Środowiska przekonuje, że system będzie rozwijany wraz z powstawaniem kolejnych punktów zbiórki. Eksperci zaznaczają jednak, że samo zwiększanie liczby miejsc odbioru nie rozwiązuje jednak problemu nadzoru nad tym, czy system działa zgodnie z przepisami, a kaucjomaty są rozmieszczone tak, by każdy mieszkaniec miał do nich równy dostęp.

Zobacz też: Miliony Polaków nie płacą za śmieci? System traci pieniądze, koszty ponoszą uczciwi mieszkańcy

Źródła: MKiŚ, Portal Samorządowy, GIOŚ

Fot: Canva

Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.