Dotacje OZE ,,Czyste Powietrze” czy czysta fikcja? Statystyki ujawniają nierówną skuteczność operatorów 18 lipca 2025 Dotacje OZE ,,Czyste Powietrze” czy czysta fikcja? Statystyki ujawniają nierówną skuteczność operatorów 18 lipca 2025 Przeczytaj także Dotacje OZE Czyste Powietrze: planowany bon 1500 zł na audyt energetyczny. Rosnąca rola operatorów Czyste Powietrze: planowany bon 1500 zł na audyt energetyczny. Rosnąca rola operatorów Audyt energetyczny pozwala ocenić stan budynku, dobrać zakres prac i oszacować możliwe oszczędności energii, dlatego jest ważnym etapem przed rozpoczęciem termomodernizacji. Koszt takiej usługi to wydatek rzędu 1000-2500 zł. Dla rodzin o najniższych dochodach, konieczność wcześniejszego opłacenia dokumentu może utrudniać rozpoczęcie inwestycji w ramach programu Czyste Powietrze. Rozwiązaniem ma być bon na audyt energetyczny. NFOŚiGW pracuje nad bonem na audyt energetyczny Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) podczas konferencji prasowej dotyczącej pakietu zmian w programie Czyste Powietrze potwierdził, że prowadzone są prace dotyczące tzw. bonu na audyt energetyczny. Według zapowiedzi wartość bonu ma wynosić około 1500 zł. Ostateczna kwota i zasady jego przyznawania nie zostały jednak zatwierdzone. Wsparcie ma stać się systemowym rozwiązaniem finansującym audyt energetyczny, który jest konieczny w celu ubiegania się o przyznanie dotacji na kompleksową termomodernizację. Rozwiązanie to ma zdjąć z beneficjentów ciężar ponoszenia tej opłaty z własnej kieszeni na starcie procesu, co ma zwiększyć dostępność i usprawnić program. Główne aktualizacje zasad „Czystego Powietrza” w zapowiedzianej „małej reformie” wchodzą w życie 20 lipca 2026 roku, ale na samo wdrożenie bonów trzeba będzie poczekać dłużej. NFOŚiGW zapowiada, że należy spodziewać się ich jeszcze w tym roku, jednak wiele zależy od prowadzonych dodatkowych konsultacji z samorządami, które będą odpowiedzialne za ich dystrybucję. Wcześniej, bo już od 20 lipca beneficjenci mogą liczyć na takie zmiany, jak: rozszerzenie katalogu wyjątków od wymogu trzyletniego okresu własności nieruchomości, waloryzację o 10% maksymalnych stawek na wybrane prace termomodernizacyjne, wydłużenie ze 120 do 180 dni terminu wykonania prac objętych zaliczką. https://swiatoze.pl/nowa-odslona-programu-czyste-powietrze-od-20-lipca-wyzsze-stawki-i-180-dni-na-prace-objete-zaliczka/ Rola samorządów jako operatorów Czystego Powietrza Wdrażany mechanizm bonów na audyt energetyczny ma być ściśle związany z funkcją operatora Czystego Powietrza, jaką mogą pełnić jednostki samorządu terytorialnego (JST) dla swoich mieszkańców. To właśnie one, a nie NFOŚiGW czy wojewódzkie fundusze, mają pełnić rolę bezpośrednich dystrybutorów tych środków. Możliwość uzyskania przez mieszkańców bonu na audyt będzie uzależniona od tego, czy lokalna jednostka przystąpiła do programu jako operator. Dotychczas na pełnienie tej funkcji zdecydowało się nieco ponad 1400 samorządów, podczas gdy ponad 2000 z nich prowadzi jedynie punkty konsultacyjne. Oznacza to, że w wielu regionach kraju beneficjenci nie mogliby obecnie skorzystać z bonu do audytu. Wiele JST powstrzymuje się przed wejściem w rolę operatora, obawiając się: znacznego obciążenia logistycznego, odpowiedzialności za merytoryczne prowadzenie beneficjenta, konieczności potwierdzania efektów ekologicznych inwestycji. Fundusz wskazuje, że powiązanie tego mechanizmu wsparcia z funkcją operatora może stanowić silny czynnik motywacyjny dla włodarzy, aby przystąpić do programu w charakterze operatora. Dodatkowym powodem do podjęcia się tej roli mogą być oczekiwania mieszkańców, by nie utracić początkowego wsparcia na przeprowadzenie audytu energetycznego. Kluczowe zasady mechanizmu wciąż nieznane Na razie bon na audyt energetyczny pozostaje zapowiedzią, a jego ostateczna wysokość, sposób przyznawania i rola gmin wymagają jeszcze doprecyzowania. Kluczowe będzie również rozstrzygnięcie, w jaki sposób ze wsparcia skorzystają mieszkańcy samorządów, które nie pełnią funkcji operatora programu. Dopiero po zakończeniu konsultacji będzie można ocenić, czy nowe rozwiązanie rzeczywiście będzie w stanie usunąć barierę finansową na początku termomodernizacji. Zobacz też: Beneficjenci odzyskują należne pieniądze. Przełomowy wyrok w sprawie programu „Czyste Powietrze” Źródła: NFOŚiGW, MKiŚ, własne Fot. arch. światOZE.pl Dotacje OZE Nowa odsłona programu Czyste Powietrze. Od 20 lipca wyższe stawki i 180 dni na prace objęte zaliczką Program „Czyste Powietrze” od swojego startu we wrześniu 2018 roku przechodzi kolejną modyfikację, która ma ułatwić korzystanie z dotacji i lepiej dostosować wsparcie do kosztów inwestycji. Zmiany to efekt ponad 1370 szczegółowych uwag zgłoszonych na etapie konsultacji społecznych przez beneficjentów, przedstawicieli branży i samorządy. Wzrosną maksymalne stawki na wybrane prace termomodernizacyjne, rozszerzone rozstaną wyjątki od 3-letniego okresu własności, a beneficjenci prefinansowania otrzymają więcej czasu na wykonanie prac objętych zaliczką. Od 31 marca 2025 r. wznowiono nabór do odświeżonej wersji programu po czasowym wstrzymaniu części działań, które wiązały się z wykryciem nieprawidłowości i niedoborem środków budżetowych wynoszącym 8,5 miliarda złotych. Przerwa miała dać czas na przygotowanie procedur, które odpowiedzą na realne potrzeby Polaków. Zapewniano, że zasady zostały uproszczone, a wnioskujący uzyskają wsparcie operatorów. Rzeczywistość okazała się bardziej skomplikowana. Reklama Spis treści ToggleSytuacja wyjściowa85% mniej wnioskówDane regionalne pokazują dysproporcjeCo dalej? Sytuacja wyjściowa Po kilku tygodniach od ponownego startu odświeżonej wersji programu, 24 kwietnia 2025 roku, w czasie posiedzenia sejmowej komisji Minister Klimatu i Środowiska Paulina Hennig-Kloska przedstawiła wyniki audytu programu. Plany poprawy efektywności mogły wydawać się dobre, ale po czasie efekty nie potwierdzają skuteczności. W kwietniu, po trzech tygodniach, w Funduszu było złożonych 431 kompletnych wniosków o dofinansowanie. Dodatkowo w systemie figurowało około 7,1 tys. wniosków w wersji roboczej. Po ponad trzech miesiącach od startu udostępnione dane na 11 lipca mówią o 14 448 złożonych wnioskach. Pomimo zarzutów o drastyczny spadek zainteresowania programem nie opublikowano danych dotyczących obecnej ilości wniosków w wersji roboczej. „Czyste Powietrze” na zakręcie. Branża alarmuje: to może być zapaść transformacji energetycznej 85% mniej wniosków Widać niewydolność obecnego systemu operatorskiego zwłaszcza, gdy zestawimy dane II kwartału tego roku ze statystykami z poprzednich lat. Drugi kwartał 2023 roku zakończono z liczbą ponad 54 tys. zatwierdzonych dokumentów o dofinansowanie. W kolejnym roku ponad 78 tys. w analogicznym okresie. Według informacji SmogLab w drugim kwartale tego roku do funduszu wpłynęło mniej niż 12 tys wniosków. To oznacza spadek o 85% względem poprzedniego roku. Dlaczego liczba chętnych tak drastycznie spadła? Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) wyraża opinię, że mniejsza liczba składanych wniosków, to przejściowy efekt związany ze zmianą przepisów i apelują o cierpliwość. Tymczasem to, co miało usprawnić proces aplikacji, czyli pośrednictwo operatorów, nie znajduje odzwierciedlenia w przesłanej nam dokumentacji. Może to być związane z przejęciem w wielu miejscach roli operatorów przez samorządy, które nie dysponują doświadczeniem ani wystarczającą kadrą do nadzoru wniosków i rozliczeń. W okresie od 31.03.2025 do 01.07.2025 złożono przez operatorów jedynie 3708 wniosków o dofinansowanie. Stanowi to tylko około 30% całej liczby pomimo, że wsparcie operatorów jest bezpłatne i można dzięki niemu liczyć na pomoc na każdym etapie – od procesu wydawania decyzji o przyznaniu dofinansowania, aż po końcowa realizację i rozliczenie. Dane regionalne pokazują dysproporcje Poprosiliśmy o komentarz roli operatorów NFOŚiGW i uzyskaliśmy odpowiedź, że trudno im jednoznacznie oceniać poziom aktywności operatorów, bo liczba wniosków jest powiązana z wielkością województwa oraz zapotrzebowania danego regionu na wymianę kopciuchów. Poniżej prezentujemy analizę, gdzie zostawiliśmy łączną liczbę wniosków z liczbą złożonych przez operatorów, by sprawdzić, czy występuje zależność między zapotrzebowaniem województwa i udziałem operatorów. W przypadku, gdyby nowa wersja programu faktycznie dawała możliwości operatorom na realną pomoc w przeprowadzeniu przez proces ubiegania się dofinansowanie z funduszu, wówczas nie powinny występować dysproporcje między województwami wyrażone jako procentowy udział operatorów. Dane zaprezentowane w kolejności od województwa z największą liczbą wniosków: śląskie – 1795 (z tego 15,9% przez operatorów), mazowieckie – 1754 (33,7%), małopolskie – 1361 (37,8%), wielkopolskie – 1346 (20,2%), łódzkie – 1205 (24,2%), lubelskie – 1080 (30%), kujawsko-pomorskie – 960 (27,8%), podkarpackie – 819 (37,6%), świętokrzyskie – 742 (14,6%), pomorskie – 649 (19,9%), podlaskie – 639 (36%), dolnośląskie – 486 (14,6%), warmińsko-mazurskie – 422 (20,4%) opolskie – 472 (17,4%), zachodniopomorskie – 385 (21,3%), lubuskie – 333 (20,1%). Dane pokazują, że z operatorów najczęściej korzystają mieszkańcy Małopolski, Podkarpacia i Podlasia – od 37,8 do 36%. Najmniej operatorzy są zaangażowani w województwie świętokrzyskim, dolnośląskim i śląskim – od 14,6 do 15,9%. Brak powiązania procentowego między zapotrzebowaniem a operatorami świadczy, że stworzony system w nowej wersji programu okazały się pułapką, a operatorzy nie działają równie skutecznie we wszystkich województwach. Co dalej? Niejasności, wydłużające się procedury i powierzenie roli operatorów nieprzygotowanym jednostkom sprawiły, że walka o czyste powietrze nad Polską wyhamowała. Założenia programu są słuszne ale regionalizacja doprowadza do wypaczeń, przez co szansa na wymianę źródeł ciepła dla wielu rodzin spada, bo brak efektywności może zniechęcać potencjalnych beneficjentów. Według szacunków ekspertów, przy obecnym tempie wymiana wszystkich pozaklasowych kotłów może potrwać nawet 40 lat. Tymczasem normy smogowe w wielu miastach są przekraczane przez wiele dni podczas sezonu grzewczego. Rocznie przyczynia się to do śmierci około 40 tys. osób w Polsce. Sezon sprzyjający modernizacjom kończy się wraz z nadejściem jesieni, kiedy temperatura spada. Dlatego zdecydowane działania, aby przyspieszyć tempo są potrzebne teraz. Zobacz też: Kotły gazowe wracają do programu „Czyste Powietrze”? Aktualne zasady i najczęstsze pytania Źródła: NFOŚiGW, MKiŚ, Czyste Powietrze, Gov, SmogLab, Fot. Canva (Piotr Malczyk) Artykuł stanowi utwór w rozumieniu Ustawy 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszelkie prawa autorskie przysługują swiatoze.pl. Dalsze rozpowszechnianie utworu możliwe tylko za zgodą redakcji.